Becan, Campeche, Meksyk

Podziel się informacją na:

Becan

Meksyk, Campeche, archeologia Majów

meksyk campeche becan chenes girl woman maya ruins blondie

„In the Maw of the Earth Monster”, czyli w paszczy Witz – przykład bramy w stylu Chenes na szczycie piramidy Estrcutura X w ruinach Majów w Becan, Campeche, Meksyk, Jukatan, wyprawa nurkowa ALPHA-DIVERS Cenoty 2019

Becan meksyk selwa selva bastard tree drzewo fikus figowiec

Pasożytniczy figowiec na stanowisku archeologicznym Becan, Campeche, Meksyk

Becan, ruiny miasta Majów w dzisiejszym meksykańskim stanie Campeche to miejsce dość szczególne. Znajdziecie tutaj zarówno monumentalne budowle w formie kilkudziesięciometrowych piramid ze szczytu, których rozciąga się panorama na okoliczną selwę, tajemnicze przejścia i wąskie tunele wewnątrz i pomiędzy budynkami, jak i wreszcie okazję do spotkań z niesamowitą jukatańską przyrodą – stanowisko archeologiczne Becan porośnięte jest selwą, z pięknymi przykładami pasożytniczych figowców (ang: bastard trees), ruiny Majów chętnie odwiedzają też ptaki i inni mieszkańcy mezoamerykańskiej dżungli.

Becan, ruiny Majów odkryte dopiero w XX wieku

Becan, ruiny wspaniałego ufortyfikowanego miasta odkryte zostały dopiero w 1934 r. przez III Ekspedycję Carnegie Institution, którą prowadzili Karl Ruppert i John Denison (Ruppert & Denison 1943). To oni nadali ruinom ufortyfikowanego miasta Majów jego współczesną nazwę, inspirowaną potężnym rowem fortecznym okalającym ceremonialne centrum miasta. 

 

Becan, fortyfikacje Majów – konsternacja świata nauki

Becan, Meksyk, Campeche

Becan, Meksyk, Campeche w szczytowej fazie rozbudowy miasta około AD 800. Rekonstrukcja autorstwa Paul Gendrop i Ruben Gomez

Odkrycie fortyfikacji wokół majańskiego centrum ceremonialnego wzbudziło konsternację świata nauki burząc powszechnie uznawany obraz cywilizacji Majów jako spokojnych kontemplatorów wszechświata. Sir J. Eric S. Thompson, chyba najbardziej wpływowy archeolog Majów ubiegłego stulecia, datował zatem fortyfikacje w Becan na Schyłkowy Klasyk teoretyzując, że były one zapewne budowane w pośpiechu i nigdy nie zostały ukończone. Harry Pollock zaprzeczał, że rów forteczny wokół centrum Becan to w ogóle były jakiekolwiek fortyfikacje (Webster 1973:431). Obronną funkcję fosy oraz przedpiersia usypanego z wydobytej z niej materiału potwierdził na podstawie przeprowadzonych w 1970 roku badań David Webster (Webster 1972). 

Becan otoczone jest głęboką na ponad pięć metrów i szeroką na średnio szesnaście metrów suchą fosą o nerkowatym kształcie i średnicy 1890 m (Webster 1973:432). Opasa ona obszar o powierzchni ~0.19 km2 (18,6 ha). Do wewnętrznej części Becan prowadziło siedem dróg, pełniących funkcję naturalnych mostów o szerokości 3,5-4.5 m, które w różnych okresach częściowo poszerzano, niszczono i naprawiano ponownie. Wewnętrzne przedpiersie centrum Becan podniesiono dodatkowo materiałem wydobytym z fosy na wysokość kolejnych pięciu metrów, choć obecnie, w wyniku erozji nie wyrasta ono na więcej niż 3,6 m (Webster 1973:433). Stwarzało to potencjalnym agresorom do pokonania przeszkodę o łącznej wysokości ponad jedenastu metrów. Przedpiersie było wyraźnie niższe w sąsiedztwie okalających Becan bagien. Na północnym- i południowym-wschodzie od Becan znajdowały się rozległe bagna (w 1973:432 twierdził, że bagna były na zachodzie, południu i północnym-wschodzie). Szacuje się, że prace ziemne związane z ufortyfikowaniem Becan wymagały przerzucenia 117,6 tys. m3 materiału, przeważnie sypkiego, nie związanego wapienia zwanego przez Majów sascab i musiały pochłonąć co najmniej 352 821 dni roboczych (Webster 1976:362-363).

 

Becan, fosa zalana wodą czy sucha?

Odkrywcy Becan: Karl Ruppert i John Denison przyjęli, że fosa była wypełniona wodą (Ruppert & Denison 1943:54), jednak David Webster w trakcie badań przeprowadzonych w sezonie 1970, a opublikowanych w latach 1972-1974 udowodnił inaczej: 1) głębokość bezwzględna dna fosy pomiędzy południowym-wschodem a północnym-zachodem różni się aż o 7-10 m (Webster 1973:432) 2) żaden z siedmiu naturalnych mostów prowadzących przez fosę, a powstałych po prostu poprzez nie wybranie wapienia w tych miejscach nie ma pod spodem otworu, który miałby umożliwiać swobodny przepływ wody (Webster 1973:434), 3) nigdzie nie znalazł śladów uszczelnienia dna i ścian fosy np. gliną zaś wapień w tym rejonie jest tak porowaty, że jakakolwiek woda wlana do wnętrza rowu fortecznego szybko by weń wsiąknęła (Webster 1973:435).

 

Becan, jak stare jest to miasto?

Webster początkowo datował fortyfikacje w Becan na Wczesny Klasyk (AD 250-450) jednak Joseph W. Ball, wybitny specjalista od ceramiki Majów polskiego pochodzenia, analizując fragmenty ceramiki wydobyte z wykopów sondujących w fosie i przedpiersiu w Becan przesunął te datowania na Schyłkowy Preklasyk (ogólnie AD 100-250) (Webster 1976:363). Zasiedlenie Becan zaczęło się jednak co najmniej w Środkowym Preklasyku (ogólnie 1000-400 BC). Z tego okresu, od mniej więcej 650 BC pochodzi znajdowana w Becan ceramika Acachen, współczesna ceramice Mamon z Uaxactun i Basenu Mirador (Ball 2014:429). Grzebiąc mit o Majach, jako cywilizacji spokojnych kontemplatorów kosmosu już u zarania dziejów, Francisco Estrada Belli zauważył, że większość miast świtu cywilizacji Majów posiadała fortyfikacje – po dziś dzień wiemy o majańskich fortyfikacjach na preklasycznych stanowiskach w El Mirador, El Tintal, Cival, Becan i Cerros (Estrada-Belli 2011:52,120) oraz Ceibal, Edzna, Murralla de León, Chaak Ak’al i wielu innych położonych na wzgórzach w górnym biegu rzeki Usumacinta (Inomata et al. 2017). Zafascynowany funkcją i znaczeniem badanych w Becan fortyfikacji David Webster uczynił to już wcześniej dla epoki ich Złotego Wieku, czyli ery klasycznej (Webster 2000).

 

Becan, nieznana historia miasta, tajemniczy upadek i odrodzenie w Późnym Klasyku

becan, piramida, ruiny, majow, maya, ruins, girl, dziewczyna, kobieta, blondie, blondynka

Becan, Campeche, Meksyk, panorama na zachód ze szczytu piramidy Estructura IV, po lewej Estructura X, po prawej widoczne jeszcze resztki maski, wyprawa nurkowa ALPHA-DIVERS Cenoty 2019

W Becan brak jest niestety zachowanych inskrypcji, niewiele zatem jesteśmy w stanie dowiedzieć się o historii miasta, jego zwycięstwach, porażkach i powiązaniach z innymi potęgami świata Majów (Webster 2000:98). Część widocznej wciąż dzisiaj monumentalnej architektury Becan, jak przede wszystkim najwyższa piramida Estructura IX, sąsiednia Estructura X z przepięknym portalem w stylu Chenes i wcześniejsze fazy piramid Estructura VIII i Estructura IV datowane są na Późny Klasyk, konkretnie fazę Bejuco AD 600-700 (Ball 2014:440). Ze względu na sięgający kilku dekad brak ciągłości w materiale archeologicznym możemy jednak stwierdzić, że polityczny upadek Becan i porzucenie miasta musiało nastąpić ok AD 730-750. W materiale archeologicznym zaczyna się wtedy luka, która trwa aż do wczesnego IX wieku – AD 810-830 (Ball 2014:427,436-438). Bejuco i Chintok-Scocom, style ceramiki odnajdywanej w Becan przed i po tym okresie bardzo mocno się od siebie różnią (Ball 1977:134,161; 2014:436-438). Nie wiadomo co było przyczyną podobnego hiatusu. Becan leży mniej więcej po środku drogi pomiędzy kolejnymi stolicami dynastii Kaanul, Dzibanche i => Calakmul, do której w świecie Majów znajdujemy najwięcej odniesień w inskrypcjach i na stelach znajdujących się poza terenem Drugiego Królestwa Węża. Jak to się mogło stać, że Władcy Węży mogli odmówić sobie kontroli nad tym terytorium?! Władcy Węża stracili swoje zęby jadowe pod koniec VII stulecia po rewanżu ze strony => Tikal AD 695, zaś Becan opustoszało akurat kilka dekad później, w okolicach ostatecznej porażki dynastii Kaanul z rąk Tikal AD 736. Joseph Ball wskazuje jednak, że schyłkowo-klasyczni przybysze musieli dotrzeć do Becan z północy lub północnego-zachodu Półwyspu Jukatan. To oni są również autorami wspaniałości architektonicznej Becan takiego, jakim możemy podziwiać je dziś: przede wszystkim mocno rozbudowanego kompleksu południowo-wschodniego (Estructura I-V) oraz ostatniej fazy przepięknej Estructura VIII z wieżami w stylu Rio Bec (Ball 2014:440). Zdaniem badaczy Becan, podobnie jak pobliskie Hormiguero i Xpuhil mogły być zamieszkane aż do AD 1050-1100 jednak cały region Rio Bec był już ofiarą wyludnienia od AD 950-1000 (Ball 2014:442).

 

Becan, architektura…

becan meksyk campeche piramida majow structure X estructura

Ruiny piramidy Structure X na stanowisku archeologicznym Becan, Campeche, Jukatan, Meksyk

W Becan wprawne oko zauważy niewątpliwie kluczowe elementy architektury Rio Bec. Znajdziecie tu bez problemu zaokrąglone rogi np. potężnej Estructura I, flankowanej dwiema ogromnymi wieżami, zwanymi w Rio Bec „fałszywymi piramidami”. O ile w mniejszych z założenia budowlach rezydencyjnych w całym obszarze Rio Bec „fałszywe piramidy”, jako znacznie mniejsze, pełnić mogły rzeczywiście jedynie funkcje symboliczne, o tyle rozmiary wież Estructura I sugerują raczej bardziej praktyczne możliwości ich wykorzystania w Becan. Wieże po bokach Estructura I w Becan są  również z kształtu znacznie szersze, a przy tym nie tak strzeliste, jak generalnie znacznie niższe od nich lecz bardziej przypominające ostrosłupy, „fałszywe piramidy” powszechnie spotykane w całym regionie Rio Bec. Odkryto tam nieobecne już otwory, które mogły służyć do obserwacji astronomicznych. Po południowej stronie pałacu Estructura I znajdują się dwa piętra dwurzędowych pomieszczeń ze stałym zadaszeniem w formie fałszywego łuku (ang: corbeled vaults): dziesięć na pierwszym piętrze i osiem na parterze. Duża ilość pomieszczeń to również element architektury mocno rozpowszechniony w całym regionie Rio Bec. Estructura I datowana jest na schyłek fazy Chintok-Xcocom, lub na początek czystej fazy Xcocom, czyli na Schyłkowy Klasyk, podobnie jak inne budowle kompleksu południowo-wschodniego, włącznie z ostatnią fazą rozbudowy Estrutura IV (Ball 2014:440). Nie jest jedną z najstarszych budowli w Becan, jak moglibyście przeczytać na umieszczonej przed nią tabliczce…

becan, meksyk, campeche, piramida estructure 4 1970

Becan, Meksyk, Campeche, piramida Estructure IV w roku 1970 i ruiny schodów znajdujących się na południowej elewacji (fot. Richard Stewart)Wiele monumentalnych budowli w centrum Becan, jak choćby potężna piramida Estructura IV, zdaje się łączyć funkcje świątynno-pałacowe, co zauważył Webster (1973:432). Na zewnętrznej elewacji tej piramidy od strony północnej znajduje się sieć niewielkich jednoizbowych pomieszczeń, które mogły pełnić funkcje ceremonialne. Świadczyć o tym mogą choćby nadal widoczne maski i reliefy. David F. Potter wspomina również o rzeźbie przedstawiającej siedzącego ze skrzyżowanymi nogami człowieka, którą odkryto po północnej stronie piramidy Estructura IV w trakcie wykopalisk (Potter 1975:434-435). Podobnie ceremonialną funkcję spełniać mogła umieszczona na południowej elewacji Estructura IV ogromna schodnia prowadząca na taras znajdujący się na szczycie piramidy. Tam jednak znajdziecie wejścia do bardziej prywatnych, bo już nie wystawionych na widok publiczny pomieszczeń z zadaszeniem z materiałów trwałych w formie fałszywego łuku (ang: corbeled vaults), wejścia prowadzące do komnat znajdujących się we wnętrzu piramidy oraz wąskie, całkiem prywatne już przejście prowadzące na szczyt piramidy Estructura IV wąskimi schodkami ukrytymi w jej wnętrzu, do których niewielkie wejście znajdowało się w dole po jej zachodniej stronie. Jak twierdzi Potter, w tych zadaszonych pomieszczeniach na szczycie piramidy Estructura IV, musiały zamieszkiwać najwyższe elity Becan (Potter 1976:433). Ten wieloizbowy, rezydencyjny charakter Estructura IV zdał się zainspirować cały region Rio Bec, który to styl architektoniczny znajdziecie na wschód, na południe i na zachód od Becan w promieniu jakichś 20 km. Eric Taladoire (Taladoire et al. 2013:370) uważa, że konstrukcja wieloizbowych budynków w rejonie Rio Bec, będąca jednym z późniejszych głównych wyróżników tego stylu architektonicznego miała swoje źródło inspiracji właśnie w Becan i była efektem wpływu kulturowego Becan na bliższe i dalsze okolice.

becan meksyk campeche piramida ruiny majow IX structure estructura

Ruiny piramidy IX, najwyższej w Becan (32 m wysokości), Campeche, Jukatan, Meksyk

W Becan znajdziecie również klasyczną majańską piramidę symbolizującą świętą górę Witz i przypominającą te z wielkich miast Peten, z ogromnymi schodami, jak w Estructura IV, ale z pojedynczą świątynią na szczycie, symbolizującą świętą jaskinię. Mieżąca aż 32 m Estructura IX to najwyższa budowla w Becan. Z jej szczytu rozciąga się piękny widok na otaczającą selwę oraz sąsiednie piramidy: Estructura VII i Estructura X. Bez trudu dostrzeżecie również na wschodzie szczyty trzech „fałszywych piramid” na stanowisku archeologicznym Xpuhil I.

Estructura VIII w Becan, podobnie jak pałac Estructura I posiadała dwie boczne, przypominające piramidy wieże, charakterystyczne dla stylu architektonicznego Rio Bec. W jej centrum nadal stoi nieczytelna niestety stela, będąca niemym świadectwem chwalebnej przeszłości Becan, a za nią szerokie pomieszczenie, do którego wchodziło się między ośmioma grubymi kolumnami. Z pomieszczenia tego prowadzi przejście do drugiej, przebiegającej przez całą szerokość piramidy Estructura VIII komnaty, które podobnie jak przednia komnata z kolumnami zwieńczona była stałym zadaszeniem w formie fałszywego łuku (ang: corbeled vault).

becan meksyk campeche piramida ruiny majow chenes witz structure X estrcutura

Ruiny świątyni z bramą w stylu Chenes, na szczycie piramidy Structure X na stanowisku archeologicznym Becan, Campeche, Jukatan, Meksyk

W Becan, znajdziecie również najbardziej charakterystyczny element architektury Chenes, a mianowicie bramę przypominającą paszczę Potwora Ziemi – Witz, żywej góry stworzenia z kosmologii Majów. Taka paszcza symbolizuje wejście do jaskini stworzenia, z wnętrza której Boscy Władcy Majów mogli komunikować się z bogami i przodkami, a za ich pośrednictwem sterować wszechświatem, łatwo zatem wyróżnić ją po wolutach symbolizujących „oddech jaskini”, albo po zębach i oczach Potwora Ziemi – Witz. Rozglądając się po Becan ze szczytu najwyższej piramidy Estructura IX bez trudu dostrzeżecie resztki takiego portalu na szczycie piramidy Estructura X. Świątynia stojąca na szczycie tej piramidy była również dwuizbowa, niestety tylne pomieszczenie zawaliło się. Tylna, zachodnia strona Estructura X to również ledwie widoczne pozostałości wielu innych zrujnowanych pomieszczeń.

 

Bibliografia:

Ball, Joseph W. (2014) „Rethinking the Becán Ceramic Sequence – Disjunctions, Continuities, Segmentation, and Chronology”, Latin American Antiquity 25(4), 2014, pp. 427-448

Ball, Joseph W. (1972) „A regional ceramic sequence for the Rio Bec area”; 1972 Meetings Society for American Archaeology

Estrada-Belli (2011) „The First Maya Civilization: Ritual and Power Before the Classic Period”; Routledge

Inomata, Takeshi; Daniela Triadan, Jessica MacLellan, Melissa Burham, Kazuo Aoyama,
Juan Manuel Palomo, Hitoshi Yonenobu , Flory Pinzón, Hiroo Nasu (2017) „High-precision radiocarbon dating of political collapse and dynastic origins at the Maya site of Ceibal, Guatemala”; Proceedings of the National Academy of Sciences

Ruppert, K. & J. Denison (1943) „Archaeological reconnaissance in Campeche, Quintana Roo, and Peten”; Carnegie Institution of Washington Current Report 2

Taladoire, Eric; Sara Dzul, Philippe Nondédéo, Mélanie Forné (2013) „Chronology of the Rio Bex Settlement and Architectrure”; Ancient Mesoamerica, 24 (2013), 353–372

Webster, David (2000) „The Not So Peaceful Civilization: A Review of Maya War”; Journal of World Prehistory, Vol. 14, No. 1, 2000

Webster, David (1976) „Lowland Maya Fortifications”; Proceedings of the American Philosophical Society Vol. 120, No. 5, pp. 361-371

Webster, David (1974) „The Fortifications of Becan, Campeche, Mexico”; Preliminary Reports on Archaeological Investigations in the Rio Bec Area, Campeche, Mexico; Middle American Research Institute Publications 31, pp: 123-127

Webster, David (1973) „Becan: An Early Lowland Maya Fortified Site”; Occasional Papers in Antrhopology No. 8, Department of Anthropology, The Pennsylvania State University

Webster, David (1972) „The Fortifications of Becan, Campeche, Mexico”; Ph.D. dissertation

Podziel się informacją na: