Chichen Itza / Uucyabnal – architektura Majów

Podziel się informacją na:

Architektura Chichen Itza

Meksyk, półwysep Jukatan, archeologia Majów

 

Chichen Itza znanej jest ze wspaniałej architektury, hieroglify, rzeźbione nadproża, płaskorzeźby, a nawet malowidła. Słynna na cały świat Piramida Kukulkana przyciąga rzesze turystów, a w czasie wiosennego i jesiennego equinoxu ruiny, w ciągu jednego dnia odwiedza nawet 40 tysięcy ludzi, żądnych zobaczenia na własne oczy jedynego w swoim rodzaju archeoastronomicznego spektaklu, symbolizującego zstąpienie na świat Pierzastego Węża – Kukulkana. Grupa Tysiąca Kolumn, Świątynia Wojowników słyną na cały świat, a Chichen Itza jest najczęściej odwiedzanym stanowiskiem archeologicznym w Ameryce Środkowej. Spacerując po mieście łatwo jest zauważyć znaczące różnice w stylistyce podziwianych budowli, w szczególności dotyczy to różnic pomiędzy Nowym a Starym Chichen. W => Chichen Itza wyróżniamy, więc aż cztery style architektoniczne: Wczesne Chichen, Puuc, Styl Przejściowy i Maya-Toltec.

Wczesne Chichen

Wczesne Chichen charakteryzuje nierówna kamieniarka z cienką warstewką stiuku. Górna fasada wydaje się być bogato dekorowana modelowanym stiukiem, nie wiadomo czy sklepienia były wykonywane z kamienia, czy też z materiałów nietrwałych. Z odrestaurowanych i dostępnych do zwiedzania turystom budynków jedyny przykład to House of Stuccoes (5C4-I) (Volta, Braswell 2014:368).

Styl Puuc w Chichen Itza

Puuc to najbardziej znamienity i wyszukany styl architektoniczny Północnego Jukatanu. Jego najpiękniejsze przykłady podziwiać możemy od ruin Uxmal poprzez miasta rozrzucone wzdłuż => Ruta de Puuc, jak: Kabah, Xlapak, Sayil i Labna. W Chichen Itza lokalny wariant Puuc nazywany jest również Pure Florescent lub Maya, bowiem zdaniem niektórych badaczy jednie Świątynia Trzech Nadproży reprezentuje czysty styl Puuc.

W stylu Puuc w Chichen Itza wzniesiono wiele spośród najbardziej porywających i dostępnych do zwiedzania budowli, choć ani jednak z nich nie znajduje się wokół Wielkiego Placu. Do najstarszych należy Chichanchob – Casa Colorada – Red House, który był prawdopodobnie jedną z pierwszych budowli wzniesionych po nadejściu Itzów i, którym patronowali nowy władca miasta K’ak’upal’ Kawiil’ i jego brat K’inil Kopol. Pozostałe to Akab Dzib, Las Monjas – Complex of the Nuns z aneksem zbudowanym w przepięknym stylu odległego terytorialnie Chenes, który przykuł kiedyś uwagę słynnego podróżnika Fredericka Catherwooda, Świątynia Trzech Nadproży – Temple of the Three Lintels, Świątynia Czterech Nadproży – Temple of the Four Lintels, oraz wspaniały La Iglesia – The Church, stojący tuż obok aneksu Las Monjas (Braswell 2012:25) (Volta, Braswell 2014:370)

Styl Przejściowy w Chichen Itza

Styl Przejściowy (Transitional) ze względu na niewielką widoczną reprezentację w postaci odrestaurowanych budynków nie jest zbyt wyraźny. Znamionuje on wzrastające wpływy kultur Centralnego Meksyku na Chichen Itza. Koronnym przykładem jest piramida nazywana El Castillo-sub – niewidoczna, ponieważ to na niej wzniesiono później dobrze wszystkim znaną Piramidę Kukulkana – El Castillo. Wewnętrzna piramida, jako elementy zewnętrznych wpływów, posiada już toltecką figurę Chac-Mool oraz zdobienia w postaci maszerujących jaguarów i splecionych węży. Brakuje jej jednak kolumn wojowników, zbudowana jest wprawdzie na podstawie kwadratu, ale brakuje jej wystających schodni, jak w późniejszych koronnych przykładach międzynarodowego stylu Maya-Toltec: Piramida Kukulkana – El Castillo oraz Ossario – High Priest Grave, które nazwane zostały piramidami radialnymi właśnie dzięki wystającym schodniom. Inne przykłady Stylu Przejściowego to Castillo Viejo (5B18) w Starym Chichen i prawdopodobnie przejściowe fazy Caracol (Volta, Braswell 2014:370). Najnowsze wykopaliska w strukturze Wielkiej Platformy odsłoniły kolejne warstwy wykonane w stylu Przejściowym, który narastał stopniowo nabierając kolejnych elementów stylu Maya-Toltec w IX-tym stuleciu w czasach kiedy wznoszono budowle w Starym Chichen. Styl Przejściowy (Transitional) jest prawdopodobnie współczesny stylom Schyłkowemu Corral i Wczesnemu Tollan (AD 850-900/950) w => Tuli, w stanie Hidalgo, w Centralnym => Meksyku (Braswell, May 2014:258-259)

Styl Maya-Toltec w Chichen Itza

Maya-Toltec (International) określany bywa również, jako: Modified Florescent, International, Mexican, Toltec. Miesza on bardzo wyraźnie toltecką architekturę Centralnego Meksyku z lokalną symboliką i tradycyjnymi elementami. Najstarszą budowlą wzniesioną w tym stylu w Chichen Itza jest przewspaniała Piramida Kukulkana – El Castillo, wybudowana w drugiej połowie X-go stulecia. Na przełomie X-go i XI-go wieku do El Castillo dołączyły wszystkie monumentalne konstrukcje rozmieszczone wokół Wielkiego Placu: Świątynia Wojowników, Grupa Tysiąca Kolumn i Wielki Stadion ze Świątynią Brodatego Człowieka oraz Górną i Dolną Świątynią Jaguara. Grupa Tysiąca Kolumn oraz Świątynia Wojowników są jakby żywcem przeniesione z tolteckiej stolicy => Tollan / Tuli, choć wersje w Chichen Itza są w wyraźny sposób doskonalsze. Wiernymi odpowiednikami konstrukcji z Tollan / Tuli są też Platforma Czaszek – Tzompantli i Ściana Węży – Coatepantli. Dobrym przykładem wymieszania obcej i lokalnej symboliki są umieszczone na Wielkim Placu: Platforma Wenus oraz Platforma Orłów i Jaguarów – centralno-meksykańskich zakonów wojowników (Volta, Braswell 2014:372).

W stylu Maya-Toltec wzniesiona została również druga, nieco mniejsza piramida w Chichen Itza: Ossario – High Priest Grave i stojące przed nią platformy, ponadto Świątynia Framugi Hieroglifów – Temple of Hieroglyphic Jambs, czy Świątynia Długiej Rachuby – Temple of the Initial Series

Badania archeologiczne wskazują, że wszystkie budowle w Chichen Itza, również te w stylu Maya-Toltec wzniesione zostały przez Majów i przy użyciu lokalnych technik (Volta, Braswell 2014:369).

Wielka Platforma w Chichen Itza

Wielka Platforma (The Great Platform) jest największą monumentalną budowlą w Chichen Itza, ale mało kto spośród 5-ciu tysięcy turystów stąpających po niej każdego dnia zdaje sobie w ogóle sprawę z jej istnienia. Przewodnicy po ruinach pokazują wprawdzie jej brzegi po drodze do Sacred Canote lub na samym początku wycieczki, ale bez spojrzenia na mapę ciężko po prostu zdać sobie sprawę z jej potęgi. Mająca w przybliżeniu 400 x 600 m Wielka Platforma jest w całym swym ogromie sztucznym założeniem, a najsłynniejsze budowle w Chichen Itza, jak Piramida Kukulkana, Grupa Tysiąca Kolumn, Świątynia Wojowników, Wielki Stadion, Tzompantli, Platforma Wenus, Świątynia Jaguarów stoją po prostu na niej…

Archeologów Wielka Platforma interesowała od samego początku, kolejne 10 stadiów jej konstrukcji rozwijanej na przestrzeni 300-600 lat pomaga bowiem znaleźć powiązania czasowe pomiędzy stojącymi na niej budynkami. Jej budowa rozpoczęła się jeszcze w Późnym Klasyku, lun na początku Schyłkowego Klasyku, pod koniec Złotego Wieku Majów, który właśnie tu w Chichen Itza trwał dłużej. Jako pierwsi kopali tutaj w 1875 => Augustus le Plongeon i jego żona Alice. Jednym z ciekawszych artefaktów odnalezionych na terenie Wielkiej Platformy jest tajemniczy Kamień z Wielkiego Stadionu, odkopany w 1923 roku przez Miguela Angela Frenandeza, na jego południowym końcu. Ta półsferyczna skała wykonana została w stylu Maya-Toltec i przypomina reliefy graczy ze ścian Wielkiego Stadionu. Znalezisko budzi zaś emocje badaczy ze względu na datę 11 Cimi 14 Pax, która może być korelowana jako 10.1.15.3.6 (AD 864), 10.4.7.16.6 (AD 916), 10.7.0.11.6 (AD 968), 10.9.13.6.6 (AD 1020), lub później. Data zapisana jedynie w kalendarzach Tzolkin i Haab generuje tu spory problem ponieważ daty takie powtarzają się w regularnych cyklach wynoszących 52 lata. Gdyby pierwsza z proponowanych dat (AD 864) była słuszna Wielki Stadion, wybudowany w uznawanym za najpóźniejszy, międzynarodowym stylu Maya-Toltec byłby o 14 lat starszy od  Świątyni Serii Początkowej (Temple of the Initial Series) ze Starego Chichen, wybudowanej w majańskim stylu Puuc, co dowodziłoby interesującej teorii, że style Maya-Puuc i Maya-Toltec byłyby używane w różnych częściach Chichen Itza równolegle (Braswell, May 2014:229-237,258).

Piramida Wielkiego Kapłana w Chichen Itza

Piramida Wielkiego Kapłana (High Priest’s Grave  Ossario) to podobnie jak Piramida Kukulkana (El Castillo) piramida radialna, czyli zbudowana na planie kwadratu, z czterema symetrycznymi schodniami po czterech stronach. Choć stoi poza Wielką Platformą, wzniesiona została w międzynarodowym stylu Maya-Toltec, w mniej więcej tym samym czasie co Świątynia Wojowników. Układ przestrzenny Piramidy Wielkiego Kaplana, stojącej przed nim niewielkiej Platformy Wenus, majańskiej drogi Sacbe 15 i => cenoty Xtoloc jest łatwo dostrzegalną reminiscencją układu przestrzennego Piramidy Kukulkana/ El Castillo, Platformy Wenus, ceremonialnej drogi Sacbe 1 i Świętej Cenoty / Sacred Cenote. Piramida Wielkiego Kapłana, poprzez obecne tu trzy ołtarze oraz komorę grobową wewnątrz przypomina również aranżację architektoniczną Structure Q58, Structure Q59, Structure Q59a, i Structure Q60 z => Mayapan.

Na jednej z kolumn obrazujących wojownika w stylu Maya-Toltec zidentyfikowano datę, tym razem w Krótkiej Rachubie (to nadal nie jest pełen zapis, ale łatwiej go skorelować) odpowiadającej 10.8.1o.6.4 (AD 998), piramida ta byłaby zatem młodsza niż El Castillo / Piramida Kukulkana. Data z Piramidy Wielkiego Kapłana pozycjonuje również datę z Kamienia z Wielkiego Stadionu na AD 968 lub AD 1020, co dowodziłoby, że wiele budowli w stylu Maya-Toltec wznoszonych było we Wczesnym Postklasyku, na przełomie X-to i XI-go stulecia, o jakiś wiek później od budowli ze Starego Chichen, wznoszonych w Schyłkowym Preklasyku, pomimo iż, przynajmniej częściowo były one użytkowane równolegle (Braswell, May 2014:237-238)

=> Chichen Itza – strona główna

=> Chichen Itza – historia miasta

 

ZAPRASZAMY NA KOLEJNE WYPRAWY NURKOWE I NIE TYLKO Z ALPHA-DIVERS. Na najbliższą wyprawę nurkową do Meksyku, na półwysep Jukatan i nurkowanie rekreacyjne w Cenotach i na Mezoamerykańskiej Rafie Barierowej w Belize zapraszamy w styczniu 2018, w ramach => wyprawy nurkowej YUCATAN 2018: Meksyk – Belize – Gwatemala 🙂

Cenoty, wyprawa do Meksyku, nurkowanie jaskiniowe 2018

Cenoty, plaża w Tulum na Riviera Maya, wyprawa nurkowa ALPHA-DIVERS do Meksyku, Belize i Gwatemali – CENOTY 2018

Podziel się informacją na: