Chichen Itza / Uuc Yabnal – historia miasta

Podziel się informacją na:

Historia Chichen Itza

 

Historia Majów podzielona została na trzy okresy: Preklasyczny –  kiedy to formowały się podwaliny tej wielkiej cywilizacji, Klasyczny – wspaniały okres jej Złotego Wieku i Postklasyczny – czas życia na gruzach w cieniu dawnych potęg i zapomnianej wiedzy. Choć w erze Postklasycznej nie wznoszono już monumentalnych budowli, zaprzestano nawet używania pełnej wersji słynnego majańskiego kalendarza, a wielkie miasta na Nizinach Majów opustoszały, na północy Półwyspu Jukatan zdarzył się od tej reguły wyjątek – miasto, które pierwszy okres swojej prosperity przeżywało właśnie w ostatnich dekadach Złotego Wieku i, które w kilka dekad po upadku podniosło się i rozkwitło, by tchnięte nową siłą stać się najwspanialszym i najpotężniejszym ośrodkiem Majów w okresie Postklasyku – Chichen Itza.

Źródła informacji historycznych odnośnie Chichen Itza to, oprócz danych pochodzących z badań archeologicznych, również zapiski kolonialne oraz księgi Chilam Balam z Tizimin i Chumayel – spisane przez Majów łacińskim alfabetem już po konkwiście. Na tych księgach opierano w przeszłości wiele interpretacji odnośnie pobudzającej wyobraźnię historii miasta. Księga Chilam Balam z Chumayel podaje dla Chichen Itza poniższą chronologię:

  • K’atun 6 Ajaw ~ 452 n.e. – założenie Chichen Itza
  • K’atun 8 Ajaw ~ 689 n.e. – porzucenie Chichen Itza i założenie Chakanputun
  • K’atun 4 Ajaw ~ 985 n.e. – podbój Chichen Itza przez Kukulkana i Itzów
  • K’atun 8 Ajaw ~ 1201 n.e.  – podbój Chichen Itza przez Hunac Ceel

Mimo iż chronologia ta jest wciąż bezmyślnie powtarzana przez oprowadzających po Chichen Itza licencjonowanych przewodników, nie jest ona zgodna z wynikami badań archeologicznych, publikowanych na przestrzeni dwóch ostatnich dziesięcioleci. O ile księgi Chilam Balam stanowią interesujące źródło wiedzy, ze względu na brak ciągłości po upadku cywilizacji i oparcie przekazu wyłącznie na tradycji ustnej, obrazują one bardziej wyidealizowaną majańską wizję przeszłości w czasach i po upadku i po konkwiście, aniżeli rzeczywiste informacje, bazujące na precyzyjnym przekazie historycznym (Volta, Braswell 2014:511).

Preklasyk, Klasyk, Uuc Yabnal oraz Wczesne Chichen

 

Historia ­­Chichen Itza sięga jeszcze okresu Preklasycznego i zgodnie ze stanem obecnych badań archeologicznych zaczyna się prawdopodobnie około 150 p.n.e. Przed przybyciem Itzów w okresie Schyłkowego Klasyku, miasto nosiło prawdopodobnie nazwę Uuc Yabnal. Nadal brak konsensusu, co do jej znaczenia. (Martos 2008:8). Nazwa Chichen Itza nie jest bardzo oryginalna i jak wiele nazw miast Majów, znamionuje jego położenie geograficzne. „Na brzegu studni Itzów” to najbardziej sensowne dla Chichen Itza przybliżenie jej znaczenia, choć w wielu miejscach napotkać można tak kuriozalne tłumaczenia jak „Usta studni wodnych czarowników” – litości… 😉

Chichen Itza / Uuc Yabnal założone zostało w strategicznym miejscu, w pobliżu Świętej Cenoty – gigantycznej, wypełnionej słodką wodą studni, która aż do ostatecznego zmierzchu cywilizacji Majów była celem pielgrzymek i miejscem ważnych religijnych obrzędów. Na terenie Chichen Itza, poza Sacred Cenote znajdują się jeszcze dwanaście dużych cenot (Mata, Osorio, Schmidt 2005), które były dla Majów nie tylko źródłami wody pitnej, ale również teatrem astronomicznych rytuałów, a nawet rytualnych pochówków. Cenoty te stanowią, więc cenne źródło informacji o przeszłości miasta, a pierwsze próby ich eksploracji sięgają jeszcze XIX-go stulecia. Chichen Itza posiadała też kilka satelickich ośrodków, Były to pobliskie peryferialne osady Yula i Halakal  (Volta, Braswell 2014:532) oraz miasto portowe, które znajdowało się na północy Jukatanu na Isla Cerritos (Volta, Braswell 2014:511)

Chichen Itza było też zamieszkane w okresie Wczesnego Klasyku, ale z czasów tych nie zachowały się niestety żadne znane ślady w architekturze. Miasto, jakim znamy je dzisiaj zaczęło się formować dopiero w siódmym stuleciu n.e. Najstarsze budynki w stylu tego Wczesnego Chichen, które przetrwały do naszych czasów pochodzą, zatem dopiero z Późnego Klasyku. Są one jednakże głęboko pogrzebane pod kolejnymi warstwami budowli w pełnym przepychu stylu Puuc, wzniesionych pod koniec dziewiątego stulecia.

 

Schyłkowy Klasyk – eksplozja w stylu Puuc i upadek cywilizacji Majów

 

Ze Schyłkowego Klasyku, który w Chichen Itza przypada na lata 870–900 n.e. oprócz licznych przykładów przepięknej architektury w stylu Puuc, a nawet odległego Chenes, pochodzi też wiele skarbów epigrafiki w postaci wspaniałych majańskich hieroglifów. Okres ten wiąże się z panowaniem władcy nazywanego K’ak’upakal’ K’awill (869-890 n.e.). Pod jego patronatem wybudowane zostały takie perły architektury Puuc jak Casa Colorada, Las Monjas, Akab Dzib oraz Świątynie Trzech i Czterech Nadproży (Braswell 2014:41,522).

Wielki upadek, który zakończył Złoty Wiek cywilizacji Majów i wyludnienie regionu Puuc na początku dziesiątego stulecia nie ominęły też Chichen Itza. Nie odnaleziono, poza jednym wyjątkiem, hieroglifów pochodzących z lat 900-980 n.e., praktycznie zaprzestano również wznoszenia budowli w tym okresie, poza piramidą znajdującą się obecnie wewnątrz Piramidy Kukulkana. Chichen Itza przetrwało jednak upadek cywilizacji Majów okresu Klasycznego, co więcej w ciągu kilku dziesięcioleci miasto odrodziło się i rozkwitło.

 

Wczesny Postklasyk – spektakl splendoru Chichen Itza w stylu Maya-Toltec

 

Na lata 950/980-1050/1100 przypada drugi – największy okres splendoru i prosperity Chichen Itza. Większość wspaniałych, gigantycznych budowli, wniesionych w stylu Majańsko-Tolteckim, które jest nam obecnie dane podziwiać wokół Wielkiego Placu pochodzi właśnie z tego okresu. Piramida Kukulkana, Wielki Stadion, Sala Tysiąca Kolumn i Świątynia Wojowników, wreszcie Platformy Wenus oraz Orłów i Jaguarów to budowle mieszające w sobie majańską architekturę z wyraźnymi wpływami Centralnego Meksyku, a konkretnie kultury Tolteków. Produkowana w tym okresie w Chichen Itza ceramika (styl Sotuta) również nosi znamiona obcej stylistyki, mieszanej jednak z lokalnymi rozwiązaniami z Późnego i Końcowego Klasyku, co wskazuje na pewną kontynuację zasiedlenia (Braswell 2014:42). W czasie największej prosperity Chichen Itza miało powierzchnię 25 km2 i miało ponad 30 tys. mieszkańców (Martos 2008:8).

Natura wpływów tolteckich w Chichen Itza, tak wyraźnych w architekturze, ceramice i hieroglifach od początku rozpalała wyobraźnię naukowców. Budowle takie jak Sala Tysiąca Kolumn, Tzompantli, Coatepantli i wspaniała Świątynia Wojowników mają wręcz swoje odpowiedniki w domniemanej stolicy tolteckiego imperium – odległej o 2000 kilometrów Tuli, w obecnym stanie Hidalgo w Centralnym Meksyku. Fakt ten po dziś dzień stanowi nierozwiązaną zagadkę dla archeologów i wiąże się z wieloma, często niemożliwymi do pogodzenia interpretacjami.

Z domniemywaną obecnością Tolteków w Chichen Itza wiąże się również legenda o przybyciu na Jukatan tolteckiego władcy Topiltzina Ce Acatl Quetzalcoatla, utożsamianego z bogiem Quetzalcoatlem – Pierzastym Wężem. Według legendy, Quetzalcoatl został wygnany z tolteckiej stolicy Tollan/Tuli w wyniku spisku innego, zazdrosnego boga. W okresie Postklasycznym w penteonie Majów na Jukatanie pojawia się rzeczywiście nowa ważna postać i jest nią nomen omen Pierzasty Wąż – Kukulkan. Obecnie zgromadzone dane wykluczają aczkolwiek inwazję nie-Majów na Chichen Itza w tym okresie.  (Volta, Braswell 2014:529)

 

Późny Postklasyk i Konkwista

 

Chociaż po roku 1100 n.e. w Chichen Itza kończy się wznoszenie monumentalnych budowli pozostają one w użyciu, na co wskazuje wielokrotne odnawianie stiuków na Świątyni Wojowników. Populacja Chichen Itza, podobnie jak tutejsza władza mogły upaść około roku 1050/1100 AD, ale samo miasto nie zostało wtedy w pełni opuszczone. Są ślady, że El Caracol był używany jeszcze w Późnym Postklasyku. (Volta, Braswell 2014)

 

=> Chichen Itza – strona główna

=> Chichen Itza – architektura Majów

 

ZAPRASZAMY NA KOLEJNE WYPRAWY NURKOWE I NIE TYLKO Z ALPHA-DIVERS. Na najbliższą wyprawę nurkową do Meksyku, na półwysep Jukatan i nurkowanie rekreacyjne w Cenotach i na Mezoamerykańskiej Rafie Barierowej w Belize zapraszamy w styczniu 2017, w ramach => wyprawy nurkowej YUCATAN 2017: Meksyk – Belize – Gwatemala 🙂

Cenoty, wyprawa do Meksyku, nurkowanie jaskiniowe 2017

Cenoty, plaża w Tulum na Riviera Maya, wyprawa nurkowa ALPHA-DIVERS do Meksyku, Belize i Gwatemali – CENOTY 2017

Podziel się informacją na:

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *