Coba

Podziel się informacją na:

 

Coba (Kob’a’)

Meksyk, Jukatan, archeologia Majów, Coba

Coba to jedno z niewielu miast Majów, które znane jest nam pod oryginalną nazwą, nie ma dziś jednak pewności co do jej znaczenia. Miasto położone pomiędzy kilkoma większymi lagunami: Coba, Macanxoc, Sacalpuc, Yax i Sinacal było prawdopodobnie największym ośrodkiem administracyjnym okresu klasycznego na północnym => Jukatanie. Ruiny Coba leżą o 44 km na północny-zachód od => Tulum. Szacuje się, że w przeszłości Coba zajmowało obszar około 63 km2, a wraz z peryferiami nawet 120 km2.

Coba stela 6

Coba Stela 6, w lewym dolnym rogu postać pojmanego władcy Oxkintok AD 613 lub AD 623 (rys. Ian Graham, Corpus of Maya Hieroglyphic Inscriptions, Harvard University)

 

Coba – historia zaklęta w kamieniu

Najstarsze ślady osadnictwa w Coba to fragmenty ceramiki datowane na schyłek okresu preklasycznego, pomiędzy 100 BC – AD 200 (Con, 2007). Wspaniałe przykłady majańskiego budownictwa z pokrytego stiukiem wapienia wskazują na znaczny rozkwit miasta od początku aż po schyłek okresu klasycznego, kiedy miasto znalazło się pod wpływami Itzów z => Chichen-Itza, a później z => Mayapán. Nowe budowle, znacznie skromniejsze rozmiarem i jakością wykonania, budowane były na podstawach z poprzedników, prezentując odmienny styl architektoniczny, zwany stylem wschodniego wybrzeża, obecnym dziś w Mayapán, => Zama (Tulum), Xel Há, Tancah czy Xcaret. Populacja miasta, łączącego niegdyś wiele mniejszych ośrodków za pomocą sacbeoob – kamiennych dróg, z których najdłuższa mierzy aż około 100 km, uległa wtedy znacznemu osłabieniu, a jego znaczenie ograniczono prawdopodobnie do funkcji religijnych. Pozostawia to jednak wciąż co najmniej 700 lat okresu prosperity, kiedy Coba cieszyć się mogła hegemonią promieniującą na cały region, a mierząca dziś 42 m piramida Nohoch Mul wciąż pozostaje najwyższą budowlą na północnym => Jukatanie (Con 2007)

Jedynymi konkurentami do hegemonii Coba nad północnym Jukatanem były w okresie klasycznym Edzna i Oxkintok, a przynajmniej jedyne wojny na północy, o jakich wiemy w tym okresie związane są z tymi trzema, oddalonymi od siebie o całkiem spore dystanse ośrodkami. Stela 19 w Edzna, wzniesiona AD 692 wspomina o jeńcu pochodzącym z Coba (Grube 2003). Jeniec wspomniany na Steli 6 w Coba był prawdopodobnie władcą Oxkintok, mieniąc się tak górnolotnymi tytułami jak baahkab i kaloomte. W późniejszym okresie schyłkowego klasyku te trzy wymienione potęgi przyćmione zostały przez => Chichen-Itza, Uxmal i Ek Balam (Martin 2019).

Coba Stela 4, Meksyk, Jukatan

Coba Stela 4, Meksyk, Jukatan (rys. Ian Graham, Corpus of Maya Hieroglyphic Inscriptions, Harvard University)

Historia Coba, choć zaklęta w kamieniu spłynęła niestety z deszczem. Większość glifów na stelach w grupie Macanxoc, w Coba została już niestety pożarta przez czas i warunki atmosferyczne. Sir Eric Thompson (1898-1975) odczytał niegdyś na Steli 4 datę 9.9.10.0.0 2 Ajaw 13 Pop (21 marca AD 623 zgodnie z korelacją GMT+2), jednak glify w tej części monumentu są bardzo zniszczone. David Stuart poddał ten odczyt w wątpliwość datując Stelę 4 na 9.10.7.5.9 4 Muluk 17 Woh (9 kwietnia AD 640 zgodnie z korelacją GMT+2) na podstawie lepiej zachowanych glifów w dolnej części steli. Stela 4 w Coba mówi o wstąpieniu na tron wyobrażonego na steli władcy miasta, późniejszego niż władca ze Steli 6.

Najsłynniejszą natomiast stelą w Coba jest Stela 1, która zawiera zapis kalendaryczny w Wielkiej Długiej Rachubie, czyli nie na pięciu, a aż na dwudziestu czterech pozycjach. Data na przedniej części Steli 1 w Coba jest dobrze zachowana i została odczytana prawidłowo przez Sir Erica Thompsona jako 9.11.0.5.9 4 Muluk 17 K’ayab (31 stycznia AD 653 zgodnie z korelacją GMT+2), w trzynastą rocznicę wstąpienia na tron władcy ze Steli 4. Stelę 1 wzniósł jednak inny władca Coba, który objął panowanie (G14-H15) z datą 9.12.10.5.12 4 Eb 10 Yax (30 sierpnia AD 682 zgodnie z korelacją GMT+2) zapisaną w Długiej Rachubie po prawej stronie (G7), na przedniej części steli. Władca ten nosił cesarski tytuł kaloomte’ (H16). Pierwsza część jego imienia (G17) została niestety zatarta przez czas, natomiast druga (H17) mogła brzmieć Chan Yopaat. Pozostałe glify w tej części steli sugerują, iż mógł to być IX-ty władca z rzędu (G19-H19: u bolon tz’ak-(v)b-il) licząc od wymienionego dalej władcy z tytułem kaloomte’ (G20), prawdopodobnie założyciela dynastii. Jeszcze Sir Thompson zwrócił uwagę, że z tą samą datą wstąpiła na tron Naranjo pochodząca z Dos Pilas Pani Sześć Niebo. Być może nie był to przypadek, a pomimo znacznej odległości między Coba a Naranjo ośrodki te mogła łączyć jedna i ta sama potęga: Kanuul – Druga Dynastia Węża, rezydująca przez stulecia w znajdującym się „w pomiędzy” Dzibanche, a w tym okresie już w => Calakmul. W polityce przypadki zdarzają się rzadko…

Coba Stela 1, Meksyk, Jukatan

Coba Stela 1, Meksyk, Jukatan (rys. Ian Graham, Corpus of Maya Hieroglyphic Inscriptions, Harvard University). Po prawej stronie rewers steli zawierający zapis kalendaryczny w Wielkiej Długiej Rachubie w lewym górnym rogu. Po lewej stronie awers z datą 9.11.0.5.9 4 Muluk 17 K’ayab

Ostatnią odszyfrowaną koronacją w Coba jest ta opisana na Steli 20. Wyraźnie widoczna i dobrze zachowana data w Długiej Rachubie to 9.17.10.0.0 12 Ajaw 8 Pax (2 grudnia AD 780). Imię tego władcy Coba jest niestety zbyt zniszczone, abyśmy mogli je odczytać po glifie E1 widać jednak, że on również nosił cesarski tytuł kaloomte’ (Stuart 2010). Uważa się, że IX stuleciu dotarli do Coba Majowie z narodu Itza… To z Coba udali się następnie do Uuc Abnal, które zmieniło w efekcie swą nazwę na => Chichen Itza (Folan 1983).

Coba Stela 20, Meksyk, Jukatan

Coba Stela 20 w grupie Nohoch Mul, Meksyk, Jukatan (rys. Ian Graham, Corpus of Maya Hieroglyphic Inscriptions, Harvard University)

Coba – skarby ukryte w selvie

Coba miała wszelkie warunki do prosperity. Okoliczne lasy bogate były w drzewa ramon – breadnut (Brosimum alicastrum), cedr, mahoń, będące źródłem gumy drzewo żelazne zapote (Sideroxylon stevensonii – złotorąb), huano – palma, której liście po dziś dzień służą do pokrywania dachów palap i tradycyjnych majańskich domostw. Nowożytny Jukatan przetrzebiony został ze zwierzyny ale niegdyś laguny Coba i Macanxoc pełne były krokodyli i ryb, a ruiny miasta po dziś dzień stanowią refugium dla zwierząt takich jak jelenie, borsuki, pancerniki, skunksy, węże, góropatwy, czakalaki, papugi i indyki górskie. Jeszcze 20 lat temu spotykano tu jaguary.

Sacbéoob w Coba

Budowane z kamienia drogi były sprytnie dostosowywane konstrukcją do otoczenia, gdzieniegdzie sacbeoob biegną na nasypie znacznej wysokości, niwelując nierówności gruntu. Najwyższa sacbé miejscami ma ściany boczne sięgające na ponad 6 m. Najdłuższa, Sacbé 1, łącząca Coba z Yaxuná mierzy 62 mile = 100 km, najszersza, Sacbé 9 ma prawie 20 m szerokości. Konstrukcja sacbeooob opiera się na dwóch pionowych ściankach, pomiędzy które wsypywano później drobne kamienie wymieszanie z ziemią. Całość była następnie wyrównywana walcem i pokrywana warstwą stiuku.

Coba mapa sacbeob, Meksyk, Jukatan

Coba mapa dłuższych sacbeob (Follan et al. 1983)

 

Stiuki w Coba

W okresie prosperity Coba budowle zwykle kryte były stiukiem, najczęściej malowanym na czerwono. Na fasadach stiuk był dodatkowo modelowany. Gdzieniegdzie, we wnętrzach budowli w miejsce stiuku używano gipsu, bądź też kładziono malowidła bezpośrednio na kamieniu, co w okresie postklasycznym rozprzestrzeniło się również na zewnętrzne elewacje budowli.

Boiska do Poh-ta-poh w Coba – mezoamerykński spektakl życia i śmierci

Coba posiada dwa stadiony do poh-ta-poh – peloty. Ich nawierzchnia kryta była stiukiem, co zapewniało dobrą dynamikę ciężkiej gumowej piłce. Gra w pelotę poh-ta-poh liczy sobie co najmniej trzy tysiące lat i jest nadal praktykowana, a w całej Mezoameryce odnaleziono ponad półtorej tysiąca boisk (Con, 2007), np. w El Tajin jest ich 17.

Stele w Coba – kompleks Macanxoc

W Coba mamy do czynienia z największym nagromadzeniem stel na północnym Jukatanie. Tutejszy wapień jest jednak niestety wyjątkowo mało odporny na wpływy atmosferyczne. Szkoda, bo stele w Coba, kamienne i już bynajmniej nie nieme, odkąd czytamy glify, świadectwa przeszłości należą do najbardziej niesamowitych zarówno na północnym Jukatanie jak i też w całym Mundo Maya. Trzy spośród nich (Stela 1, Stela 5, Stela 27) prezentują wyjątkowe zapisy kalendaryczne w tzw. Długiej Rachubie o długości aż 24 okresów (do precyzyjnego zapisania daty w Długiej Rachubie, liczącej dni od powstania świata wystarcza jedynie pięć okresów).

Stela 5 Coba, Meksyk, Jukatan

Nieprecyzyjna rekonstrukcja Steli 5 w Coba prezentującej datę w Wielkiej Długiej Rachubie: 13.13.13.13.13.13.13.13.13.13.13.13.13.13.13.13.13.13.13.13.0.0.0.0 4 Ajaw 8 Kumk’u. Na uwagę zasługuje poziome ułożenie cyfry 13 na pozycjach Qp4 i Pp11. Przedstawienie bak’tunu w postaci muszli na pozycji Pp11 jest ewenementem w skali Mundo Maya (Stuart 2010).

 

Liczne stele w Coba, pochodzące z okresu klasycznego w okresie postklasycznym otoczone zostały trójściennymi osłonami. Przy wielu z nich znajdują się niewielkie ołtarze, okrągłe – pochodzące jeszcze z okresu klasycznego i kwadratowe – dodane w okresie postklasycznym. Na ołtarzach znaleziono ślady palenia copal – aromatycznej żywicy z drzewa pom (Con, 2007). Pozwala to sądzić, że niszczejące, wapienne świadectwa ważnych wydarzeń z poprzedniej epoki stały się obiektami kultu, być może jednak mamy też do czynienia z przykładem ochrony zabytków przez kulturę świadomą wartości swej przeszłości. Połamana Stela 12, odnaleziona w latach 30’ ubiegłego stulecia prezentowała wyraźne postaci władcy oraz związanych jeńców, które w dzisiejszych czasach są już kompletnie niewidoczne. Po dziś dzień obiektem kultu jest kompletnie zamazana Stela 11, na której Majowie wciąż dostrzegają sylwetkę Pani Colebí. Wspomniana wcześniej Stela 20 w Strukturze 10 tuż obok Nohoch Mul zawiera datę 30 XI 780 n.e. co stanowi najmłodszą zachowaną datę historyczną odnalezioną w Coba, jednak zachowała się ona jedynie dzięki upadkowi steli hieroglifami w dół.

 

Coba – historia badań archeologicznych

Pierwsze doniesienia o ruinach w Coba pochodzą od Johna Lloyda Stephensa, który wraz z Frederickiem Catherwoodem przejeżdżał tędy w 1842, jednak nigdy nie dotarł do samych ruin. Autorem pierwszych szkiców miejscowych ruin był Juan Peón Contreras, który dotarł tu dopiero w 1882 roku, pod koniec Wojny Kast, a dopiero w 1891 r. pojawił się tu Teobert Maler, pierwszy archeolog, jednak nie opublikował on rezultatów swojej wizyty. W kolejnych dziesięcioleciach Coba odwiedzali Rafael Regil (1897), czy pisarz i archeolog-amator Thomas Gann (1926), który zachęcił do odwiedzenia ruin Coba przebywającego w owym czasie w => Chichen Itza Sir Erica Thompsona. Dopiero regularne ekspedycje przeprowadzone przez Instytut Carnegie z Waszyngtonu zakończyły się pierwszym formalnym opracowaniem badań, sygnowanym J. Eric, S. Thompson, Harry E.D. Pollock i Jean Charlot. W 1933 r. Alfonso Villa Rojas potwierdził przypuszczenia Sir Erica Thompsona i przeszedł po Sacbe 1 całą drogę prowadzącą z Coba do odległego o prawie sto kilometrów Yaxuna. W 1937 r. w ruinach Coba pojawił się Edward Wyllys Andrews IV (znany z późniejszych prac w Dzibilchaltun), który odkrył Stelę 24, Stelę 26 i Sacbe 17. W 1938 r. botanik Cyrus Lundell (późniejszy odkrywca => Calakmul) odkrył w Coba Stelę 28 oraz pozostałości po uprawie pomarańcz. W 1948 r. w ruinach Coba pojawili się ówcześni studenci William i Michael D. Coe (pierwszy znany z późniejszych badań w => Tikal, drugi to jeden z najbardziej znanych mezoamerykanistów i autor m.in. dziewięciu wydań podręcznika „The Maya„). Nie znając raportu Wyllysa IV wycięli ponownie szlak do końca Sacbe 15, następnie odkryli Sacbe 18 i 19. INAH na dobre zajął się Coba dopiero w latach siedemdziesiątych ubiegłego stulecia, odkrywając nieznane dotąd sacbeob. Jak pokazuje przykład Steli 5 nie wszystkie rekonstrukcje są idealne…

Bibliografia:

  1. William J. Folan, Ellen R. Kintz, Laraine A. Fletcher 1983 „Coba – A Classic Maya Metropolis„; Academic Press
  2. Ian Graham, Eric Von Euw 1997 „Corpus of Maya Hieroglyphic Inscriptions, Volume 8, Part 1: Coba„; Cambridge, Peabody Museum of Archaeology and Ethnology.
  3. María Jose Con 2007 „Coba. History, Art and Monuments”; Monclem Ediciones
  4. Nikolai Grube 2003 „Hieroglyphic Inscriptions from Northwest Yucatan: An Update of Recent Research
  5. David Stuart 2010 „The “Era” Date on Coba, Stela 5„; Maya Decipherment – Ideas on Ancient Maya Writing and Iconography
  6. David Stuart 2010 „Notes on Accession Dates in the Inscriptions of Coba„; Mesoweb
  7. Simon Martin 2019 „A Northern War: Coba vs. Oxkintok„; Maya Decipherment – Ideas on Ancient Maya Writing and Iconography

 

Poznaj Meksyk i tajemnice cywilizacji Majów

 

Dołącz do najbliższej wyprawy nurkowej do Meksyku, na półwysep Jukatan i nurkowanie rekreacyjne w Cenotach i na Mezoamerykańskiej Rafie Barierowej w Belize już w marcu 2020, w ramach => wyprawy nurkowej YUCATAN 2020: Meksyk – Belize – Gwatemala 🙂

Cenoty, wyprawa do Meksyku, nurkowanie jaskiniowe 2020

Cenoty, plaża w Tulum na Riviera Maya, wyprawa nurkowa ALPHA-DIVERS do Meksyku, Belize i Gwatemali – CENOTY 2020

Podziel się informacją na: