Tulum – Zama, ruiny Miasta Świtu

Podziel się informacją na:

 

Tulum: Zama – Miasto Świtu

Meksyk, Riviera Maya, zwiedzanie Meksyku

 

Tulum (Zama) - Temple of God of Wind

Tulum (Zama) – Temple of God of Wind – Świątynia Boga Wiatru, w dole jedna z najpiękniejszych plaż na Riviera Maya

 

Informacje o Tulum (Zama)

Tulu’um – Otoczone Murem to nowożytna nazwa dawnego Zama – Miasta Świtu. Ten wspaniały przykład architektury Wschodniego Wybrzeża, sprawiający wrażenie cytadeli, doskonale chronionej od strony Morza Karaibskiego Mezoamerykańską Rafą Barierową i dwunastometrowym klifem, zaś od strony lądu mangrowymi rozlewiskami i podwójnym murem to najprawdopodobniej „nowy”, bo zbudowany dopiero w Końcowym Klasyku, ośrodek administracyjno-religijny pobliskiego majańskiego ośrodka Tankah, z którym współtworzyło byt administracyjny o nazwie Zama-Xamanzama.1

Najstarsze ślady osadnictwa Majów zamieszkujących wschodnie wybrzeże półwyspu Jukatan pochodzą z okresu późnego Preklasyku. W tym okresie, ok. 150 p.n.e. powstaje między innymi Tankah – być może największy port na wschodnim wybrzeżu.1 Tędy wiedzie również wielki szlak handlowy dla skarbów płynących z Zachodnich Wyżyn na południu dzisiejszej Gwatemali, na wschód, poprzez Motagua River do wybrzeży Morza Karaibskiego, a stamtąd dalej na północ, wzdłuż Mezoamerykańskiej Rafy Barierowej, do portów takich jak Muyil/Chunyaxche czy Tankah na północy Jukatanu. Jadeit, obsydian, kakao, muszle i pióra k’uk (quetzali) czy => guacamaya (ar) docierały poprzez Północny Jukatan dalej aż do Centralnego Meksyku, do odległego Teotihuacan we Wczesnym Klasyku, tolteckiej Tuli w Późnym Klasyku i azteckich stolic w okresie postklasycznym, daleko poza terytorialne granice Mundo Maya. Skarbem Północnego Jukatanu, płynącym stąd na południe była natomiast uzyskiwana z morskiej wody sól, absolutnie niezbędna do przetrwania wielkich metropolii na Nizinie Peten (samo Tikal/Yax Mutul importowało ponad 100 ton soli rocznie).

Tulum (Zama) - zatoka, do której niegdyś przybijały łodzie

Tulum (Zama) – zatoka, do której niegdyś przybijały łodzie. Obecnie lęgowisko zielonych żółwi morskich (Chelonia mydas).

Najstarsze, pochodzące z okresu Schyłkowego Klasyku budynki w Zama nosiły znamiona, występującego w owym czasie powszechnie na północnym Jukatanie, stylu architektonicznego puuc. Jednak właściwy rozkwit miasta w okresie postklasycznym wiąże się z wprowadzeniem nowego, bardziej surowego stylu architektonicznego, zwanego stylem wschodniego wybrzeża.

Pierwsze wzmianki o Zama pochodzą z zapisków Juana Diaza, kronikarza konkwistadora Juana de Grijalvy, który przepływał wzdłuż wschodniego wybrzeża Jukatanu w maju 1518-go roku, jednak dzięki Mezoamerykańskiej Rafie Barierowej, która rozciąga się od północnego wierzchołka Półwyspu Jukatan, poprzez Belize aż do Hondurasu, stanowiąc dziś wielką nurkową atrakcję, nie mógł dobić do brzegu. Diaz opisuje Tulum jako miasto większe od hiszpańskiej Sevilli. Tulum było wtedy administracyjnym centrum batabil – jednego z kilkunastu niezależnych dysktryktów, na jakie rozpadł się północny Jukatan po upadku Ligi Mayapanu. Poza wzmianką Juana de Reigosa, opisującego otoczone murem ruiny w Relaciones de Yucatán w 1579 roku, Zama zniknęła w mrokach dziejów aż do 1842 roku, kiedy dotarli tu niestrudzeni podróżnicy: => John Lloyd Stephens i => Frederick Catherwood.2

Tulum (Zama) – mangrowce i palmy, krajobraz Riviera Maya

Stephens relacjonuje Tulum, jako zamieszkane. Co więcej, ze względu na kiepską kontrolę Hiszpanów nad tym terytorium, wciąż odprawiane były tu majańskie obrzędy. Nic dziwnego, że kiedy pięć lat później na Jukatanie wybuchło majańskie powstanie, na skutek wymyślonych przez Hiszpanów podziałów kastowych majańskiego społeczeństwa nazywane Wojną Kast, Tulum stało się jednym z głównych jego ośrodków.

Wojna Kast (1847-1928) na ponad pół wieku uczyniła Jukatan niepodległym majańskim terytorium, a meksykańskiej armii udało się spacyfikować Majów dopiero na początku XX-go stulecia. Z pewnością jest to ewenement w dziejach Konkwisty obu Ameryk, świadczący o duchu Majów (Hiszpanie w XVI-tym wieku byli kilkakrotnie wypierani z Jukatanu). W międzyczasie Tulum, dzięki obecności majańskiej wysokiej kapłanki Marii Uicab, stanowiło główne sanktuarium „Mówiącego Krzyża”, zaś pobliski port w Tankah służył w tym czasie jako jedyny punkt kontaktu Majów z białymi. Z Hondurasu Brytyjskiego przypływała tu broń dla powstańców. Stolicą Jukatanu w okresie półwiecza niepodległości było Noh Cah Santa Cruz (zwane obecnie Felipe Carrillo Puerto, od nazwiska majańskiego aktywisty, rozstrzelanego w 1924 roku w Meridzie).

Pierwszą ekspedycję archeologiczną w latach 1913-22, na terenie ruin Zama w Tulum, poprowadził => Sylvanus Morley, który dotarł tu wcześniej po raz pierwszy w roku 1896. Spotkał się on z życzliwym przyjęciem, we wciąż kontrolowanym przez Majów miejscu, jako domniemany przedstawiciel Korony Brytyjskiej, o której protekcję Majowie bezskutecznie zabiegali.

 

Zwiedzanie Tulum (Zama)

Zwiedzanie ruin Tulum, rozpoczynamy zwykle od zewnętrznego muru. Krótki spacer przez resztki selvy, może zaprowadzić nas na wysoki klif po północnej stronie ruin, skąd rozciąga się wspaniały widok na Morze Karaibskie. Po drodze mamy szanse spotkać iguany, coati, oraz ciekawe gatunki lokalnego ptactwa: pich (Dives dives), x’kau (Quiscalus mexicanus) oraz najpiękniejszego z nich – endemicznego che’el (Cyanocorax yucatanicus), zwanego po polsku modrowronkiem. W północnej ścianie znajdują się dwa wąskie przejścia, przez które możemy przedostać się przez mury Tulum, ale na chwilę warto zatrzymać się na kifie i po raz pierwszy rzucić okiem na wspaniale turkusowo-błękitne Morze Karaibskie, przedzielone białą kreską grzyw fal załamujących się na Mezoamerykańskiej Rafie Barierowej.

 

Mury Tulum

Tulum (Zama) - Walls

Tulum (Zama) – Walls

Ruiny Zama – Miasta Świtu leżą na wysokim, dwunastometrowym klifie Morza Karaibskiego. Zewnętrzny mur, w którym znajduje się pięć wąskich przejść, odgradza Zamę z trzech pozostałych stron. Jego długość to ponad 700 metrów, grubość 6 metrów, a wysokość 4 metry. W obydwu rogach umieszczono dwie konstrukcje, przypominające budki strażnicze – w ten przynajmniej sposób postrzegał je John Lloyd Stephens. Obecnie uważa się raczej, że były to niewielkie świątynie – w południowo-zachodniej brakuje np. możliwości obserwacji zewnętrznego, zachodniego perymetru. Połnocno-wschodnia zwana jest obecnie House of the Aluxes – Domem Aluxów (l.mn. yucatec maaya – aluxoob), maleńkich istot, będących u Majów odpowiednikiem słowiańskich pędzimężyków, czy starogermańskich skrzatów.

W ścianie północnej i południowej pozostawiono po dwa przejścia, z północno-wschodnim połączone są dwa dodatkowe, niewielkie pomieszczenia, znajdujące się wewnątrz muru. Przejście w najdłuższej ścianie ruin Tulum – zachodniej (obecnie zamknięte), stanowiło niegdyś prawdopodobnie główne wejście do kompleksu Zama.

 

Tulum – Northwest House

Jeśli dostaniemy się do wnętrza ruin Tulum przez pierwsze przejście w północnym murze, to będzie pierwszy budynek jaki napotkamy w środku. Stał on niegdyś na północnym krańcu głównej arterii komunikacyjnej Zama, znajdując się również bardzo blisko północnego wejścia. Portyk zbrojony dwiema kolumnami, stojącymi naprzeciw schodów, z trzema wejściami wewnątrz. W środku znajdują się dwa pomieszczenia. W tylnim odnajdujemy miniaturową wersję jednej ze świątyń.1 Odnaleziono tu pochówki kilku osób – przypuszcza się, że były to krypty rodzinne.2

 

Tulum – House of the Cenote

Jeżeli wybierzemy bardziej odległe wejście do ruin Tulum-Zama, podziwiając najpierw po drodze wspaniałą panoramę Morza Karaibskiego, natkniemy się w pierwszej kolejności na ten, zbudowany na wapiennym sklepieniu nad niewielką cenotą budynek. Wyraźnie widoczne są dwie fazy konstrukcji – początkowo składał się on z tylko dwóch pomieszczeń, później dobudowano niewielką komnatę na południowo-wschodnim rogu, z odrębnym wejściem osiągalnym ze schodów.1 Również posiada on troje wejść i kolumny. Również i tutaj znaleziono pochówki kilku osób.2 Warto na chwilę zejść do cenoty, w spokojniejsze dni zdarza się tutaj obserwować czarne, krukowate x’kau, raczące się chłodną, słodką wodą.

 

Tulum – Shrines (kapliczki)

Tulum (Zama) - Shrines

Tulum (Zama) – Shrines

Kapliczki to grupa niewielkich konstrukcji o przeznaczeniu sakralnym, dość typowych dla postklasycznej majańskiej architektury Wschodniego Wybrzeża. Przypominając miniaturowe świątynie, używane były prawdopodobnie jako podstawy pod rzeźby lub kadzielnice i służyły do odprawiania rytuałów. Niektóre z nich stanowią wierne modele pełnoskalowych świątyń.1 W Tulum-Zama możemy obejrzeć aż trzy grupy takich kapliczek: 1) na skalnym klifie, na przeciw House of the Cenote (na pierwszym planie na zdjęciu), 2) przed Świątynią Boga Wiatru (na zdjęciu w głębi, pomiędzy palmą a świątynią) oraz 3) w samym centrum ruin miasta.

 

Tulum – Temple of the God of Wind – Świątynia Boga Wiatru

Tulum (Zama) - Temple of God of Wind

Tulum (Zama) – Temple of God of Wind – Świątynia Boga Wiatru

Świątynia Boga Wiatru zlokalizowana jest na niewielkim wzniesieniu, tuż ponad morskim klifem, w pobliżu i na lewo od centralnego kompleksu w Tulum-Zama, zwanego dziś El Castillo. Od północy świątynia ta sąsiaduje z malowniczą zatoczką, do której niegdyś przybijały łodzie wiozące towary z miast Majów położonych w dalekiej Gwatemali, jak jadeit, obsydian i pióra quetzali, na południe z północy Jukatanu płynęła niezbędna do przetrwania w warunkach Nizin Majów sól, produkowana poprzez odparowanie morskiej wody. Obecnie malownicza zatoczka stanowi sanktuarium => morskich żółwi zielonych (Chelonia mydas). Tu tutaj samice żółwi wydostają się na brzeg, aby złożyć jaja w jamach wykopanych w piasku. Świątynia Boga Wiatru, jako jedyna w Tulum, wzniesiona jest na owalnej platformie ze schodami, dzięki której kojarzona jest z centralno-meksykańskim bogiem wiatru – Ehecatlem.1 Podobne budowle odnaleziono w Xcaret, Paamul i San Gervasio. Wewnątrz jedynego pomieszczenia znajdują się pozostałości niewielkiego ołtarza. To jedno z najbardziej klimatycznych miejsc w ruinach Tulum (Zama).

 

Tulum (Zama) - Temple of God of Wind

Tulum (Zama) – Temple of God of Wind – Świątynia Boga Wiatru


 

Tulum – El Castillo (pałac)

Tulum (Zama) - El Castillo

Tulum (Zama) i jedno z wejść do El Castillo (pałacu)

El Castillo. Centralną część ruin Tulum-Zama, otoczoną dodatkowo wewnętrznym murem z trzema wejściami, zajmuje tzw. El Castillo z umiejscowioną u jego podnóża platformą, służącą niegdyś zapewne do odprawiania rytuałów i Świątynia Nurkującego Boga.

El Castillo to najwyższy i najbardziej imponujący budynek w Tulum. Budowany był w kilku fazach, na szczycie naturalnego wzniesienia, zapewniającego najlepszy widok, zarówno na położone jakby u jego stóp miasto jak i rozległe Morze Karaibskie.

 

Tulum (Zama) - El Castillo

Tulum (Zama) – El Castillo (pałac)

El Castillo ma 12 metrów wysokości, zwrócony jest fasadą ku Tulum-Zamie, a wewnątrz pałacu, dokąd tradycyjnie prowadzą trzy wejścia, znajdują się dwa pomieszczenia z wbudowanym nadprożem, wspieranym przez dwie zoomorficzne kolumny, reprezentujące węże z głowami spoczywającymi na podłożu – podobnie jak w => Chichen-Itza. Fryz na fasadzie, z dwoma pasami, typowymi dla architektury Wschodniego Wybrzeża, zawiera trzy nisze. W środkowej zachowały się ślady stiukowego wyobrażenia postaci Nurkującego Boga.

 

Tulum (Zama) - El Castillo

Tulum (Zama) – El Castillo – Kasztel

Mezoamerykańska Rafa Barierowa chroniła Zama i Tankah, nie pozwalając przepływającemu tędy w 1518 konkwistadorowi Juanowi de Grijalva na przybicie do brzegu i splądrowanie miasta. Jednak biegł tędy szlak handlowy wzdłuż wybrzeża Morza Karaibskiego i dalej rzekami jak Belize, Nueve, Motagua i Mopan głęboko w ląd aż do dzisiejszej Gwatemali. El Castillo stanowił punkt orientacyjny, wskazujący majańskim łodziom przejście w Mezoamerykańskiej Rafie Barierowej. Dwa niewielkie otwory we wschodniej, skierowanej na morze tylnej ścianie budynku mogły pełnić funkcję latarni morskich.1

 

Tulum – Temple of Diving God – Świątynia Nurkującego Boga

 

Tulum (Zama) - Temple of Diving God

Tulum (Zama) – Temple of Diving God – Świątynia Nurkującego Boga (po lewej)

Temple of Diving God (Świątynia Nurkującego Boga) – poza dość dobrze zachowanym wizerunkiem tzw. Nurkującego/Zstępującego Boga, którego podobizny pojawiają się na północnym Jukatanie dopiero w okresie postklasycznym, zachowały się tu ślady oryginalnej polichromii – wyobrażenia bogów, węży i ciał niebieskich. Interpretacje dotyczące zstępującej z niebios postaci oraz jej umiejscowienie w mitologii Majów, są pisane na wodzie tak cienkim piórkiem, że ich powtarzanie tutaj nie miałoby sensu…

 
 

Tulum (Zama) - Temple of Diving God

Tulum (Zama) – Temple of Diving God – Świątynia Nurkującego Boga (po lewej od El Castillo)

Polski archeolog, majanista i archoastronom pracujący równocześnie dla UNAM i Polskiego Muzeum Archeologicznego w Warszawie – dr hab Stanisław Iwaniszewski odkrył i zbadał jeden z archeoastronomicznych fenomenów związanych z tym budynkiem. W dniu zimowego przesilenia, tuż po wschodzie Słońca, promienie słoneczne przechodzące przez niewielki otwór w ścianie wschodniej (tylna ściana budynku skierowana na Morze Karaibskie) rozświetlają fasadę tuż poniżej rąk Zstępującego Boga.1 To zaledwie jeden z kilku fenomenów archeoastronomicznych w Tulum, przebadanych przez profesora Iwaniszewskiego.

 

Tulum – House of the Columns

Tulum-Zama - House of Columns

Tulum-Zama – House of Columns

House of Columns (Dom Kolumn) to rozległy budynek pałacowy, wzniesiony na planie litery L. Swoją obecną nazwę budynek zawdzięcza kolumnom, optycznie zwiększającym przestronność dawnej rezydencji. Wewnątrz budynku znajdują się okienka ze śladami pierścieni, które służyły kiedyś do mocowania kotar. Rezydencja ta posiadała niegdyś płaski dach, wspierany drewnianym belkowaniem, który nie zachował się do naszych czasów.

 

Tulum-Zama - House of Columns

Tulum-Zama – House of Columns

 
 

Tulum – House of Halach Uinic

Tulum (Zama) Halach-Uinic

Tulum (Zama) – Halach-Uinic

House of Halach Uinic to jedna z bardziej wystawnych rezydencji w ruinach Zama. Halach Uinic (prawdziwy mężczyzna) to jeden z synonimów oznaczających u Majów władcę1, a właściwie władców, ponieważ w okresie postklasycznym u Majów rządziło już kilkuosobowe ciało o tej właśnie nazwie, zastępując K’uhul Ajaw – boskich władców, znanych nam ze Złotego Wieku Majów – ery klasycznej. Pałacyk wraz z portykiem, kolumnami i najlepiej zachowaną reprezentacją Nurkującego Boga z resztkami oryginalnej polichromii na fasadzie. Wewnątrz znajdują się trzy pomieszczenia, w tym jedno z kamiennymi ławami, służącymi arystokracji Majów za sypialnię.

 

Tulum (Zama) - Halach Uinic

Tulum (Zama) – Halach Uinic

 

Tulum – House of the Chultun

Tulum (Zama) - House of Chultun

Tulum (Zama) – House of Chultun

House of Chultun. Kolejna bogata rezydencja z płaskim dachem i niszą z zachowaną postacią Nurkującego Boga na fasadzie. Dzisiejszą nazwę przyniósł budynkowi umieszczony tutaj chultun. Chultunob’ (liczba mnoga) – wykuwane w podłożu zbiorniki, które na nizinie Peten, w okresie klasycznym służyły głównie do przechowywania żywności, na północnym Jukatanie natomiast w schyłkowym okresie klasycznym i okresie postklasycznym miały za zadanie gromadzenie wody deszczowej.

 
 

Tulum – Temple of the Frescoes – Świątynia Fresków

 

Tulum (Zama) - Temple of Frescoes

Tulum (Zama) – Temple of Frescoes – Świątynia Fresków

Temple of the Frescos (Świątynia Fresków). Ruiny Majów prezentują nam się zwykle kolorami spalonego słońcem wapienia. Wapień to podstawowy budulec prawie na całym półwyspie Jukatan, wydawać by się więc mogło, że właśnie w kolorach bieli i otaczającej zwykle ruiny zieleni, tonął cały majański świat. Nic bardziej mylnego i dobrym przykładem tego jak wyglądała ich architektura w przeszłości jest właśnie Świątynia Fresków. Dobrze zachowane malowidła o niesamowitej wręcz precyzji i kolorystyce przykuwają wzrok. Prezentują one mocne inspiracje niemajańską sztuką Centralnego Meksyku2 co również jest znakiem czasów i dowodem wpływów Altiplano na ziemie Majów w schyłkowym okresie ich cywilizacji, w erze postklasycznej. Świątynia na górnym piętrze zawiera niewielki ołtarz, na jej zewnętrznych ścianach łatwo jest dostrzec czerwone ślady odbitych rąk. Rogi Świątyni Fresków uzbrojone są w groźne i dumne maski – to Itzamna2, majański bóg utożsamiany ze stworzeniem świata.

 

Tekst: Przemek Trześniowski, zdjęcia: Przemek Trześniowski i Kasia Glashtine.

 

Bibliografia:

  1. „Tulum – History, Art and Monuments”, Luis A. Martos – Conaculta INAH 2011
  2. „Archeological Zones: Guide to Tulum, El Meco, El Rey, X’Caret, San Gervasio, Xel-Ha, Muyil, Coba – Quintana Roo, Mexico” – Conaculta INAH 2010

 

ZAPRASZAMY NA KOLEJNE WYPRAWY NURKOWE I NIE TYLKO Z ALPHA-DIVERS. Na najbliższą wyprawę nurkową do Meksyku, na półwysep Jukatan i nurkowanie rekreacyjne w Cenotach i na Mezoamerykańskiej Rafie Barierowej w Belize zapraszamy w styczniu 2018, w ramach => wyprawy nurkowej CENOTY 2018: Meksyk – Belize – Gwatemala 🙂

Cenoty, wyprawa do Meksyku, nurkowanie jaskiniowe 2018

Cenoty, plaża w Tulum na Riviera Maya, wyprawa nurkowa ALPHA-DIVERS do Meksyku, Belize i Gwatemali – CENOTY 2018

Podziel się informacją na: