Naachtun – zaginiona stolica Suutz’ Ajawle

Podziel się informacją na:

Naachtun – zaginiona stolica Królestwa Nietoperza

Archeologia Majów, Gwatemala

 

Szósty dzień forsownego marszu przez selwę… Tysiące kleszczy, noclegi gdzie popadnie, fałszywa mapa i ścieżki znikające wśród gęstych krzewów w kilka dni po wycięciu maczetą – droga przez tropikalny las jest sama w sobie przygodą. A teraz, jak na złość zaczyna zawracać na południe! Stoję bezsilnie zaciskając zęby bliski podjęcia decyzji o powrocie. „Może spróbujemy dojść do zielonej granicy z Meksykiem przez La Aquilla i poszukamy ruin Naachtun idąc wyznaczającą ją przesieką?” – myślę, choć nie wiem jak na naszą obecność zareagują ewentualnie napotkane patrole. Tępo gapię się na rozległą polanę prawie bezwiednie strzepując z gołej klatki wędrującego tam kleszcza. Dawno zobojętniałem na kleszcze, czego najlepszym dowodem, że przedzieram się przez zarośla w rozchełstanej koszuli. Wtedy doganiają mnie nasze muły i ciągnący je na postronku Antonio. Wesoło macha połamaną maczetą, wskazując dalszą drogę  w przód. „Przy Naachtun jest duża aguada” – mówi ochrypłym głosem. „Skąd wiesz skoro nigdy nie byłeś?” – mam ochotę odpalić, wspominając jak poprzedniego dnia omal nie wylądowaliśmy w Meksyku przez jego lewą mapę wyrysowaną na serwetce. Uratował nas mój GPS, a kosztowało to dodatkowy nocleg przy cudem przeze mnie odnalezionej po zmroku w selwie aguadzie La Union. Spuszczam parę licząc do dwudziestu w quechua, skoro Naachtun jest przy dużej aguadzie idziemy. Zaryzykowaliśmy i od Nakbe muły niosą na grzbietach wodę tylko dla nas. Zwierzęta muszą się napić, a ta polana w porze deszczowej może być rzeczywiście jednym wielkim bajorem…

 

Naachtun, Mirador, Peten, Gwatemala

Mapa położenia ruin Naachtun na północno-wschodnim obrzeżu Niecki Mirador, Peten, Gwatemala (GIS: J.F. Cuenot).

 

naachtun pyramid maya mirador peten guatemala gwatemala

W takim stanie są obecnie majańskie piramidy kiedy odkrywamy je w selwie. Ruiny Naachtun, Niecka Mirador, Peten, Gwatemala. Pierwsza polska wyprawa do Naachtun 2017

Naachtun to ruiny miasta Majów leżące w => Niecce Mirador na terenie Selva Maya – rozległego oceanu zieleni, rozciągającego się na granicy obecnej Gwatemali i => Meksyku. Ruiny Naachtun leżą zaledwie o kilometr od zielonej granicy z Meksykiem, jednak zarówno z Meksyku, jak i z Gwatemali niełatwo jest się tu dostać, dlatego też nie jest to popularne turystycznie miejsce. Ekspedycje, czy to z Carmelita, czy z Uaxactun wymagają przemyślanej organizacji i kilkudniowego trekkingu przez las, z szansą na nocleg gdzie popadnie i ryzykiem żmudnego wycinania zarośniętej drogi maczetą. Jeśli pragniecie ruin bez turystów trudno o lepsze miejsce. Z dużym prawdopodobieństwem w ruinach Naachtun, jak i przez cały tydzień spędzony na trekkingu w lesie nie spotkacie nikogo.

naachtun trenchm pyramid mirador peten gwatemala piramida guatemala tomb grobowiec

Wykop prowadzący do komnaty grobowej jednego z Boskich Władców Królestwa Nietoperza. Ruiny Naachtun, Niecka Mirador, Peten, Gwatemala. Pierwsza polska wyprawa do Naachtun 2017

Ruiny Naachtun odkrył w 1922 r. => Sylvanus Griswold Morley, słynny amerykański archeolog-szpieg. To on nadał nazwę ruinom, która w języku majów oznaczać ma Odległe Kamienie, później na dłuższy czas ruiny zaginęły. Do Naachtun trafił ponownie => Sir Ian Graham, ostatni wielki archeolog polowy i pierwowzór filmowej postaci Indiana Jonesa, szukając ruin El Mirador po tym, gdy z samolotu zobaczył ich potężne, porośnięte lasem piramidy. Przez pewien czas podejrzewano, że Naachtun w czasach Majów było znane jako Masuul 1) – mityczny ośrodek, w którym ścierały się strefy wpływów dwóch wielkich wrogich potęg: => Calakmul (Ox Te’ Tun) *) i => Tikal (Yax Mutul) **), których zimna wojna nadawała ton na Nizinach Majów przez praktycznie cały okres ich Złotego Wieku.

naachtun pyramid guatemala piramida gwatemala mirador

Kolejna piramida w ruinach Naachtun, Niecka Mirador, Peten, Gwatemala. Pierwsza polska wyprawa do Naachtun 2017

Rzeczywiście, ruiny Calakmul znajdują się jedynie 40 km na północ od Naahctun, natomiast ruiny Tikal 60 km na południe do miasta. Rzeczywiście Naachtun było dużym ośrodkiem, a Masuul pozostaje jedynym znaczącym miastem Majów w tym rejonie nie powiązanym do tej pory z żadnymi ruinami, jednakże identyfikacja Naachtun jako legendarnego Masuul nie została potwierdzona w wyniku dalszych szczegółowych badań epigraficznych (informacja podawana przez Wikipedię jest w tym miejscu nieaktualna).

*) Datowana generalnie na VIII stulecie stela 18 z Naachtun przedstawia królową stojącą na jeńcu pochodzącym z Ox Te’ Tun. 1)

**) Stela 10 w Tikal wspomina atak na Masuul AD 486, a ołtarz 5 wspólny rytuał władców Masuul i Yax Mutul AD 711. 1)

 

Początki Naachtun i ustanowienie dynastii Nietoparza – Późny Preklasyk i Wczesny Klasyk

 

Naachtun mapa

Mapa Naachtun we Wczesnym Klasyku (250 – 600 DC), Naachtun, Niecka Mirador, Peten, Gwatemala (P. Nondédéo y J. Hiquet).

Ślady zamieszkiwania Naachtun w Preklasyku są niezwykle rzadkie, archeolodzy natrafiają na fragmenty ceramiki Chicanel pochodzącej z tego okresu, podobnej do tej z => Niecki Mirador w dzisiejszej Gwatemali, północnego => Belize i południowego Campeche, ale nie odkryto do tej pory w Naachtun budowli pochodzących z tego okresu. Okres ten zwany jest w historii Naachtun fazą Kutz’.  Najstarsze ślady trwałego zamieszkania Naachtun pochodzą z przełomu Schyłkowego Preklasyku – Wczesnego Klasyku, zwanego w Naachtun fazą Balam 1 (AD 150 – 350). Część ceramiki (woskowa) wykazuje dalsze inspiracje Niecką Mirador, podczas gdy inne (błyszcząca) przypominają tą z północnego Belize, Campeche i centralnego Peten. Ceramika z Mirador znajdowana jest w innych miejscach niż reszta. Rozbudowa Naachtun przyspieszyła znacznie w fazie Balam 2 (AD 350 – 550), co mogło mieć związek z ustanowieniem lokalnej dynastii w mieście. Informacje odszyfrowane ze stel 23 i 24 świadczą iż Naachtun było stolicą Królestwa Nietoperza od co najmniej 8.16.4.10.1 6 Imix 4 Sek, czyli od AD 361, a lokalny władca nosił tutuł Ahau (Suutz Ajaw). Stela 24 wymienia kolejnego władcę Naachtuun, który pod koniec ósmego Baktunu nosił już tytuł K ‚uhul Suutz Ajaw (Boskiego Władcy Królestwa Nietoperza). Królestwo Nietoperza było bardzo istotnym bytem politycznym w Peten, jednak wiązano je do tej pory w różnych czasach z => Calakmul, Oxpemul, Uxul i El Perú-Waka. Wiadomo, że Dynastia Nietoperza panowała w Calakmul aż do zajęcia tego miasta przez Władców Węży z Drugiego Królestwa Węża w pierwszej połowie siódmego stulecia naszej ery. 3)

 

Naachtun a Entrada… – majańscy sojusznicy Teotihuacan

 

naachtun-1703063360-stela

Jedna z mocno nadgryzionych zębami czasu stel w ruinach Naachtun, Niecka Mirador, Peten, Gwatemala. Pierwsza polska wyprawa do Naachtun 2017

Stela 24 z Naachtun odnosi się również do jednego z najważniejszych wydarzeń w historii Nizin Majów, inwazji => Teotihuacan – odległej o ponad 1000 km potęgi z centralnego => Meksyku, której armia 16 I AD 378 wkroczyła do => Tikal. Wydarzenie to nazwane zostało przez archeologów Entradą. Stela 24 denuncjuje Boskiego Władcę Naachtun jako  yajawte’ – wojennego kapitana w armii Siyaj K’ahk’a, który przebywał w Naachtun w dniach 8.17.1.4.10  9 Ok 13 Mac i 8.17.1.4.11  10 Chuen 14 Mac – kolejne dwa dni przed najazdem na Tikal w dniu 8.17.1.4.12  11 Eb 15 Mac, w wyniku którego Boski Władca Tikal rozstał się z życiem, a po roku zainstalowano w Tikal nową dynastię K’uhul Ajaw – Boskich Władców miasta. Ceramika Naachtun tego okresu przypomina mocno tą z centralnego Peten, a szczególnie z ośrodków wiązanych z wpływami odległego Teotihuacan takich, jak Uaxactun i Rio Azul. 3 i 4)

naachtun pyramid trench mirador peten guatemala piramida wykop gwatemala

Ruiny Naachtun, Niecka Mirador, Peten, Gwatemala. Pierwsza polska wyprawa do Naachtun 2017

Archeolodzy znajdują jednak w Naachtun zadziwiająco mało, jak na tak bliskie związki z Teotihuacan, zielonego obsydianu z wychodni w Pachuca w centralnym Meksyku. Naczynia ceramiczne z grup Águila, Dos Arroyos, Dos Hermanos i Balanza wskazują na mocne powiązania z Nizinami Majów: centralnym Petem, północnym Belize,  południowym Campeche i Rejonem Trzech Rzek. W trakcie fazy Balam 2 wzniesionio w Naachtun najwięcej monumentalnej architektury, w tym nigdy nie dokończoną piramidę La Perdida, która w późniejszych okresach służyła mieszkańcom Naachtun jako kamieniołom. W końcowej fazie Balam 3 (AD 500–600) architektoniczny rozwój Naachtun znacznie wyhamował. Znajdowana przez archeologów w Naachtun ceramika z tego okresu wskazuje na silne związki z Tikal i jego sojusznikami. 3)

 

Naachtuun w Późnym Klasyku – cień Królestwa Węża

 

naachtun stela

Stela z glifem Kan – głową węża, oznaczającym w tym wypadku dynastę Władców Węży. Ruiny Naachtun, Niecka Mirador, Peten, Gwatemala. Pierwsza polska wyprawa do Naachtun 2017

Późny Klasyk w Naachtun to dwie całkiem różne epoki w dziejach miasta. W pierwszym Naachtun dostało się najwyraźniej w strefę wpływów Kanu’l – Dynastii Węża (AD 630 – 740/750 AD). W Nachtuun przestano praktycznie wznosić stele, a odszyfrowane informacje ze steli 27 wskazują na obecność Wężowych Księżniczek, z którymi prawdopodobnie musieli żenić się wtedy Boscy Władcy Naachtun. W tym okresie zagęszczenie zaludnienia na peryferiach Naachtun osiągnęło swe apogeum, a ceremonialny środek ciężkości miasta przesunął się ku Plaza Este (Wschodni Plac) i sąsiadującym z nim Complejo Residencial Oeste (Zachodni Kompleks Rezydencyjny). 3) Ten okres w historii Naachtun określany jest fazami Ma’ax 1 i Ma’ax 2.

Naachtun-map-4-Classico-Tardio

Mapa Naachtun w Późnym Klasyku (600-800 DC), Naachtun, Niecka Mirador, Peten, Gwatemala (Mapa P. Nondédéo y J. Hiquet).

Sytuacja w Naachtun zmieniła się po AD 750. Wniesiono wtedy Complejo Central (Kompleks Centralny) i Plaza Río Bec (Plac Rio Bec) z otaczającymi budowlami rezydencyjnymi. Znamionowało to niewątpliwie nowy okres w historii miasta – uwolnienie się od wpływów Królestwa Węża i dynastii Kanu’l i odnowienie związków z Tikal. Okres ten w historii Naachtun określany jest fazą Ma’ax 3. Dwie odnalezione wazy w stylu Cabrito Crema Policromo mogą wskazywać na związki Naachtun z królewskim dworem Naranjo i związanymi z nim majańskimi miastami regionu Buenavista del Cayo. W drugiej połowie Późnego Klasyku pojawia się w Naachtun coraz więcej wysokiej jakości ceramiki pochodzącej z rejonu rzeki Usumacinta, z Belize, z rejonu Tikal i z południa dzisiejszego Campeche. Obsydian w Naachtun w Późnym Klasyku, choć w większości nadal pochodzi z wychodni El Chayal w Gwatemali, po AD 750 zaczyna wykazywać większe zróżnicowanie. Archeolodzy znaleźli w Naachtun obsydian pochodzący z wychodni Otumba, Ucareo i Zacualtipán na wyżynach Meksyku – prawdopodobnie docierał do Naachtun wraz z ceramiką z regionu Usumacinta. Z terenów dzisiejszego => Belize, prócz ceramiki importowano granitowe żarna. Jadeit docierał do Naachtun zarówno w formie surowca jak i gotowych artefaktów. Dary morza, jak muszle i kawałki korala sprowadzano do Naachtun zarówno z wybrzeża Morza Karaibskiego jak i Pacyfiku. 3)

 

Naachtun w Schyłkowym Klasyku

 

Naachtun-map-5-Classico-Terminal

Mapa Naachtun w Schyłkowym Klasyku, Naachtun, Niecka Mirador, Peten, Gwatemala (Mapa P. Nondédéo y J. Hiquet).

Ostatni rozdział prosperity Naachtun, znany w historii miasta jako faza Muuch to w zasadzie kontynuacja poprzedniego okresu, choć daje się zauważyć reorientację powiązań na podstawie źródeł pochodzenia importowanych dóbr wśród, których dominują już w tym okresie towary sprowadzane z dzisiejszego => Belize, południa dzisiejszego Campeche i regionu rzeki Usumacinta. Na szczególną uwagę zasługuje tu ceramika w stylu Naranja Fino sprowadzana z rejonu Rio Usumacinta. 3)

Południowa część Naachtun zaczyna się już w owym czasie wyludniać. Aktywność przenosi się w okolice Complejo Sur (Kompleks Południowy) we wschodniej części miasta. Naachtun ewoluuje prawdopodobnie w tym czasie od społeczeństwa zarządzanego przez Boskich Władców pod kontrolę możnych rodów szlacheckich. Upadek dynastii o dziwo nie wiązał się z końcem Naachtun, które nadal miało swój udział w globalnej sieci wymiany handlowej na terenie Mundo Maya. Complejo Sur przechodzi w tym czasie liczne renowacje i modyfikacje. 3)

 

Nachtuun w czasach upadku

 

naachtun-1703063353-stela

Zrujnowana Stela 21? w ruinach Naachtun, Niecka Mirador, Peten, Gwatemala. Pierwsza polska wyprawa do Naachtun 2017

Obraz upadku Naachtun wskazuje na postępujący i stopniowy proces. Społeczność najwyraźniej nie opuściła Naachtun po załamaniu się systemu społecznego opartego na kulcie Boskich Władców. Materiał archeologiczny w Naachtun zawiera na ślady licznych obrzędów odprawianych w już porzuconych, a nawet zrujnowanych budynkach. W odróżnieniu od wielu innych majańskich ośrodków, jak chociażby => Copan w obecnym Hondurasie, z okresem tym nie wiąże się w Naachtun deforestacja i degradacja środowiska naturalnego. Być może fakt ten pozwolił Naachtun spokojnie dogorywać w świecie, gdzie większość majańskich miast / ośrodków ceremonialnych została z dnia na dzień porzucona. 3)

 

Gwatemala Peten selva Maya mulas muły ekspedycja Guatemala Naachtun

Na trasie pierwszej polskiej ekspedycji do Naachtun, Selva Maya, Mirador Basin, Peten, Gwatemala

W lutym i marcu 2017, siłami ALPHA-DIVERS Adventure Club zrealizowano pierwszą polską wyprawę do ruin Naachtun z terenu dzisiejszej Gwatemali. => Pierwsza Polska Wyprawa do Naachtun obejmowała dziewięć dni i około 140 km forsownego trekkingu przez selwę. Jeżeli chcecie dostać się samodzielnie do Naachtun, ekspedycję: muły, poganiaczy, namioty, prowiant i wodę możecie zorganizować w Carmelita (trasa przez El Tintal, El Mirador, Nakbe, La Muralla, La Union), lub w Uaxactun (trasa przez Dos Lagunas). Bajos w Selva Maya w porze deszowej wypełniają się wodą, a niektóre z nich osiągają wtedy rozmiary nawet kilkuset kilometrów kwadratowych, dlatego też zalecamy raczej organizowanie ekspedycji w porze suchej. Trasa z Carmelita to dziewięć dni w lesie… Powodzenia 🙂

 

Bibliografia:

  1. The Monuments at Naachtun, Petén (2004) – Peter Mathews, Kathryn Reese-Taylor, Marcelo Zamora, Alexander Parmington, XVIII Simposio de Investigaciones Arqueológicas en Guatemala, 2004, (eds:) J.P. Laporte, B. Arroyo, H. Mejía, Museo Nacional de Arqueologíay Etnología, Cuidad de Guatemala. Nueva Guatemala de la Asunción.
  2. Proyecto Petén-Norte Naachtun 2010-2014: Informe de la Quinta Temporada de Campo 2014 (2014) – Philippe Nondédéo, Julien Hiquet, Dominique Michelet, Julien Sion, Lilian Garrido, Nueva Guatemala de la Asunción
  3. Una mirada hacia Naachtun después de cinco años de investigación (Proyecto Naachtun 2010-2014) (2014) – Philippe Nondédéo, Lilian Garrido, Alejandro Patiño, Alfonso Lacadena, Ignacio Cases, Eva Lemonnier, Dominique Michelet, Julien Hiquet, Chloé Andrieu, Carlos Morales-Aguilar, Julio Cotom, Louise Purdue, Divina Perla, Hemmamuthé Goudiaby, Giovanni González, Céline Gillot, Alejandra Díaz, Jackeline Quiñonez, Isaac Barrientos, Julien Sion, Lydie Dussol y Mariana Colin – XXVIII Simposio de Investigaciones Arqueológicas en Guatemala. (eds:) Luis Méndez Salinas Arroyo, Lorena Paiz, Museo Nacional de Arqueologíay Etnología, Cuidad de Guatemala. Nueva Guatemala de la Asunción
  4. Naachtun’s Stela 24 and the Entrada of 378 (2014) – David Stuart, Maya Decipherement – Ideas on Ancient Maya Writing and Iconography

 
ZAPRASZAMY NA KOLEJNE WYPRAWY NURKOWE I NIE TYLKO Z ALPHA-DIVERS. Na najbliższą wyprawę nurkową do Meksyku, na półwysep Jukatan i nurkowanie rekreacyjne w Cenotach i na Mezoamerykańskiej Rafie Barierowej w Belize zapraszamy w styczniu. lutym i w marcu 2020, w ramach => wyprawy nurkowej CENOTY 2020: Meksyk – Belize – Gwatemala 🙂

Cenoty, wyprawa do Meksyku, nurkowanie jaskiniowe 2020

Cenoty, plaża w Tulum na Riviera Maya, wyprawa nurkowa ALPHA-DIVERS do Meksyku, Belize i Gwatemali – CENOTY 2020

 

Podziel się informacją na: