Muyil (Chunyaxche), ruiny Majów, Tulum

Podziel się informacją na:

Muyil (Chunyaxche)

Meksyk, Jukatan, archeologia Majów

Tego samego dnia przybyliśmy do zatoki w pobliżu, której stała wieża – najwyższa jaką widzieliśmy. Dojrzeliśmy bardzo znaczną wioskę. Teren ten przecinało wiele rzek. Odkryliśmy zatokę, do której mogłaby wpłynąć cała flota” – Juan de Grijalva 1518

Muyil-2001300300-ElCastillo

Piramida 8I-13 (El Castillo), Muyil (Chunyaxche), ruiny Majów, Riviera Maya, Jukatan, Meksyk 2020

Muyil, określane również często w literaturze jako Chunyaxche to mało znane stanowisko archeologiczne położone na wschodnim wybrzeżu półwyspu Jukatan, 12 km od Morza Karaibskiego, połączone jest z nim jednak siecią kanałów i lagun. Muyil położone jest na skraju półki krasowej, a jego centralna część ulokowana jest wokół zapadliska krasowego (depresji) o głębokości 2-2,5 m, które było kojarzone zapewne z majańską koncepcją jaskini pochodzenia. Na obrzeżu tego wertepu znajdują się liczne pieczary oraz sascaberas – majańskie kopalnie wapiennego surowca, używanego do wyrobu zaprawy i stiuku. Półka krasowa o grubości 6-8 m – część pochodzącej z Miocenu i Pliocenu formacji geologicznej Carillo Puerto urywa się nagle po wschodniej stronie Muyil, tworząc od strony morza naturalną fortyfikację. Zaczynają się tam trudne do przejścia i niemożliwe do zamieszkania mokradła, oddzielające Muyil od morza i lagun, za to stanowiące zapewne żyzną bazę dla sezonowego rolnictwa. Ta strefa słodkowodnych lagun i słonawych bagien leży już na skale uformowanej dopiero w Plejstocenie i Holocenie.

Selwa w okolicach Muyil to głównie zapote (Manilkara zapota), Metopium brownei, Bursera, simaruba i Lysiloma latisiliquum. W okolicy Muyil rośnie zaskakująco dużo ramon (Brosimum alicastrum). Po majańskim powstaniu, zwanym Wojną Kast w tutejszych lasach zbierano chicle – naturalny surowiec do produkcji gumy do żucia.

Muyil (Chunyaxche) – dlaczego miasto portowe Majów nie leży nad morzem?!

Muyil-2001300325-Muyil-Chunyaxche-BocaPaila

Laguny Muyil i Chunyaxche), a w tle Boca Paila, Sian Ka’an, Riviera Maya, Jukatan, Meksyk 2020

Muyil połączone jest z Morzem Karaibskim poprzez naturalny kanał prowadzący z laguny Muyil do laguny Chunyaxche, a następnie długi kanał Cayo Venado prowadzący do laguny Boca Paila. Ta już otwarta jest na Morze Karaibskie. Przy ujściu z laguny Chunyaxche do kanału Cayo Venado znajduje się postklasyczna świątynia Xlahpak (Vigia del Lago). Kanał pomiędzy lagunami Muyil i Chunyaxche jest pochodzenia naturalnego, jednak był on z pewnością udrażniany przez Majów. Laguny mają wysokość lustra od dwóch do pół metra nad poziom morza. Laguna Muyil, która ma lustro wody dwa metry powyżej poziomu morza musi być ujściem potężnego systemu jaskiniowego! Przy lagunach położonych na południe od Boca Paila, połączonych z nią kanałami znajduje się kilka mniejszych stanowisk archeologicznych: San Miguel de Ruz, Chamax, El Cano, Punta Chamax, Platolas i Paso de la Viuda.

Historia Muyil (Chunyaxche) tonie w mroku dziejów…

Muyil-2001300254-EntrancePlaza-7H1

Piramida 7H-1, Muyil (Chunyaxche), ruiny Majów, Riviera Maya, Jukatan, Meksyk 2020

Muyil było prawdopodobnie zamieszkane przez prawie dwa tysiące lat (350 BC – 1500 AD), od Środkowego Preklasyku po Późny Postklasyk. Preklasyczne ślady zamieszkania Muyil (odnaleziona przez archeologów ceramika) pochodzą z rejonu zapadliska krasowego, które pozostało centralnym punktem tej miejscowości przez cały okres jej zamieszkiwania. Muyil jest nieco starsze od => Coba – najpotężniejszego klasycznego miasta północno-wschodniego Jukatanu, którego władcy nosili tytuł cesarski: kaloomte. Położenie w strategicznym punkcie na szlaku handlowym, zaledwie o 44 km od potężnej Coba skazywało jednak Muyil na zależność od hegemona przez cały okres Klasyku. We Wczesnym Klasyku Muyil było mocno powiązane z ośrodkami Majów na terenie dzisiejszego Belize. W Późnym Klasyku ciężar ten przesunął się na zachód, ku Wzgórzom Puuc. W Postklasyku, kiedy potęga Coba zgasła, Muyil było mocniej związane z innymi postklasycznymi ośrodkami rozrzuconymi wzdłuż wybrzeża Riviera Maya, jak => Zama (Tulum), Xelha, Xcaret i Tancah. Wydostawszy się z cienia potężnego sąsiada Muyil w Postklasyku rozkwitło. Architektura Muyil wskazuje na związki zarówno ze wschodnim i północnym wybrzeżem, jak i z odległym Peten…

Po upadku trwającego kilka dekad majańskiego powstania zwanego Wojną Kast, ruiny Muyil-Chunyaxche znalazły się na terenie rancho należącego do generała Juana Vegi, jednego z pogromców Majów i zwycięzców tej wojny. Muyil służyło w tym czasie jako port dla chicle.

Ruiny Muyil (Chunyaxche) odkryte dopiero w XX wieku!

Muyil-2001300283-Temple8-9K1

Muyil (Chunyaxche), ruiny Majów, Riviera Maya, Jukatan, Meksyk 2020

Pierwsza historyczna wzmianka o Muyil pochodzi oficjalnie z kroniki Juan Darreygossa Relaciones de Yucatan” (1579), jednak nie wiedział on nic ani o majańskich ruinach, ani o istniejącej majańskiej osadzie, podał jedynie nazwę laguny, którą uważał za rzekę. Nazwa Muyil pojawiła się również na hiszpańskiej mapie z 1766 r. => John Lloyd Stephens i => Frederick Catherwood dotarli tylko do => Zama (Tulum). Samuel K. Lothrop pokazał nazwę Muyil na mapie opublikowanej w 1924 r. po ekspedycjach Carnegie Institution, jakie odbyły się w latach 1916, 1918 i 1922, ale najprawdopodobniej również nie wiedział nic o tutejszych ruinach. Dopiero ekspedycja, którą poprowadzili Gregory Mason i Herbert J. Spinden w 1926 r. dotarła do ruin Muyil. Opisali oni m.in. nie istniejące dziś maski bogów, jakie widniały na rogach piramidy Castillo (Estructura 8I-13). W świątyni Temple 8 (Estructura 9K-1), znaleźli trzy nieobecne tam dziś ołtarze oraz ślady po Majach, którzy wykorzystywali ją jako schronienie w trakcie majańskiego powstania – Wojny Kast. Na mapę nanieśli też Sacbe 3 z nieistniejącą dziś częścią zachodnią, zniszczoną w trakcie budowy drogi 307 w latach 60. XX wieku. El Castillo w Muyil utrwalone zostało na fotografiach lotniczych, jakie wykonał Charles Lindburgh w 1929 r. Michel Peissel zrealizował w Muyil dwie ekspedycje w latach 1959 i 1962. Zarejestrował wtedy w Muil 108 struktur. Znalazł również około metrowej wysokości rzeźbę, którą następnie ukrył pod kamieniami. Nigdy więcej jej nie widziano. W latach 70. w Tankach, Xelha i Muyil przeprowadzano podwodne badania archeologiczne. Pierwsze lądowe wykopaliska archeologiczne w Muyil przeprowadził Walter Witschey w latach 1987-1990. Wszyscy dziwnym trafem pomijają zacytowaną na wstępie drugą część relacji Juana de Grijalva z 1518 r. W części pierwszej opisuje on Tulum, jako nie mniejsze i nie gorsze od Sevilli, jedyną zatoką do jakiej w ciągu dnia mogli dopłynąć Hiszpanie była obecna Zatoka Wniebowstąpienia (Bahia de Ascenscion), a jedyną „najwyższą z wież”, jaką mogli widzieć piramida zwana obecnie El Castillo na stanowisku w Muyil A (Chunyaxche), piramidy w Chamax nie miały raczej podobnie imponujących rozmiarów… 

Badania archeologiczne w Muyil (Chunyaxche)

Muyil-2001300275-mano

Szczątki mano, Muyil (Chunyaxche), ruiny Majów, Riviera Maya, Jukatan, Meksyk 2020

Badania archeologiczne w Muyil ujawniły kilka większych grup struktur, jak porośnięta selwą Great Platform i stopniowo restaurowana Entrance Plaza Group oraz pozostałości wielu pojedynczych budynków rozrzuconych w promieniu 350 m od centrum (depresji krasowej) i nieco mniej w promieniu 600 m.  Architektura sakralna, jak Templo VIII sąsiadowała dość blisko z architekturą użytkową, czyli platformami rezydencyjnymi. Kilka głównych budynków ceremonialnych oraz przeważająca część systemu sacbeob wykazuje orientację odchyloną od kierunków kardynalnych o 12°. Co niezwykłe, po dziś dzień nie odkryto w Muyil pozostałości boiska do pok-ta-pok (peloty). Natomiast pod świątynią Templo 8 (Estructura 9K-1) znajduje się jaskinia…

Muyil-2001300305-ElCastillo

Piramida 8I-13 (El Castillo), Muyil (Chunyaxche), ruiny Majów, Riviera Maya, Jukatan, Meksyk 2020

Piramida El Castillo (Estructura 8I-13) w Muyil ma 17 metrów wysokości. To najwyższa budowla nie tylko w Muyil, ale i na całym wschodnim wybrzeżu, znanym dziś jako Riviera Maya. Piramida ta łączy dawne majańskie drogi oznaczone obecnie jako Sacbe 1 i Sacbe 3. Piramida składa się z pięciu kondygnacji. Ze szczytu piramidy widać całą lagunę Muyil i częściowo laguny Chunyaxche i Nopalitos, czasami nawet Boca Paila, która znajduje się stąd o 12 km. Architektonicznie piramida ta przypomina wielkie piramidy na południowych Nizinach Majów w odległym Peten, podobnie jak Structure 12 w Tancach i dwie piramidy w Chamax położonym nad Morzem Karaibskim na południowy-wschód od Muyil. W Muyil w podobnym stylu zbudowane są piramidy położone przy Entrance Plaza Group. Według ostrożnych datowań El Castillo wybudowana została we Wczesnym Postklasyku, a następnie była modyfikowana w Późnym Postklasyku, ale istnieje szansa, że zawiera wewnątrz starszą podstrukturę, pochodzącą z poprzedniej epoki.

Muyil-2001300307-ElCastillo

Reliefy z flamingami odkryte na El Castillo w Muyil (Chunyaxche), ruiny Majów, Riviera Maya, Jukatan, Meksyk 2020

Na najwyższym piętrze piramidy El Castillo znajduje się wybudowana w stylu Wschodniego Wybrzeża świątynia z trzema wejściami, przy czym środkowe z nich ma szerokość metra, dwa na bokach po pół. Przypomina to standardowe konstrukcje obecnych na wschodnim wybrzeżu pomieszczeń w kształcie litery C, okalających wewnątrz z trzech stron kolejne, mniejsze pomieszczenie. W wypadku piramidy El Castillo w Muyil po tym wewnętrznym pomieszczeniu nie ma jednak śladu. Zamiast tego znajduje się tam podstawa wspomnianej już wcześniej okrągłej wieżyczki. Ta okrągła wieżyczka jest wyjątkową cechą piramidy El Castillo – w świecie Majów okrągłe budowle to generalnie rzadkość. Mason w 1926 widział jeszcze na rogach tej świątyni cztery twarze boga (Mason 1927:127), nawet śladu po nich nie znalazły już jednak późniejsze ekspedycje Peissela (1959-62) i Witscheya (1987-1993).

Muyil-2001300255-EntrancePlaza-7H1-7H3

Po lewej piramida 7H-1, po prawej świątynia 7H-3, Muyil (Chunyaxche), ruiny Majów, Riviera Maya, Jukatan, Meksyk 2020

The Entrance Plaza Group składa się z siedmiu budowli stojących na jednej wspólnej platformie. To właśnie te piramidy, które widzicie po prawej stronie tuż po wejściu na teren strefy archeologicznej Muyil. Nie wszystkie z nich są odrestaurowane, ale warto zacząć zwiedzanie ruin Muyil właśnie tutaj i poszukać okiem w zaroślach również kompletnie nie odkopanych budynków. Budowle te tworzą łuk. Na uwagę zasługuje w szczególności niewysoka świątynia z wejściem podpartym dwiema kolumnami. Nie wolno wprawdzie wchodzić tam do środka, ale jeśli przyjrzycie się dobrze dostrzeżecie wewnątrz ślady oryginalnej polichromii w kolorze Maya Blue. Świątynia o podobnej konstrukcji znajduje się również na szczycie platformy Templo VII w innej części Muyil. U podnóża największej z piramid w Entrance Plaza Group (to ta skrajnie po prawej) znaleziono fragmenty ceramiki pochodzącej jeszcze z Preklasyku. Trzy kolejne budowle znajdujące się na końcu Sacbe 2 zostały odcięte przez budowę drogi 307. Nie wiadomo w jaki sposób te wszystkie budynki były w przeszłości połączone.

Muyil-2001300259-Temple8-9K1-9K3

Platforma 9K-1 ze świątynią na szczycie, Muyil (Chunyaxche), ruiny Majów, Riviera Maya, Jukatan, Meksyk 2020

Otoczenie Templo VIII (Estructura 9K-1) to najbardziej skomplikowany układ budynków w Muyil. Sama świątynia Templo VIII zawiera niemal identyczną substrukturę skrytą we wnętrzu trzypoziomowej platformy. Co ciekawe starsze stadium budowli pozostawiono dostępne za pomocą tunelu. Tylną ścianą opiera się Templo VIII o skraj krasowej depresji, będącej centralnym bytem i axis mundi Muyil. Pod świątynię dociera jaskinia, do której wejście, obecnie zablokowane, mogło ongiś znajdować się przy tylnej ścianie świątyni. Templo VIII stoi na sztucznej platformie, ograniczonej ze wszystkich stron niewysoką ścianą, w której w przeszłości mogły znajdować się trzy lub cztery przejścia. Na wschód, zachód i na północ od tej platformy znajdują się duże platformy rezydencyjne. Świątynia stojąca na szczycie platformy 9K-1 to dwuizbowe pomieszczenie o stałym sklepieniu w postaci fałszywego łuku. Wewnątrz ma ono kształt litery U, okalającej wewnętrzną komnatę. Nadproże do zewnętrznej komnaty podpierają dwie okrągłe kolumny. Wewnętrzne pomieszczenie posiada otwór umieszczony wysoko w jego tylnej ścianie. Sama świątynia bardzo przypomina świątynię 7H-3 znajdującą się na Entrance Group Plaza. U podnóża schodni prowadzącej na szczyt platformy 9K-1 znajduje się niewielka kapliczka (Estructura 9K-3) o wysokości 1,5 m.

Muyil, bibliografia:

Cobos Palma, Rafael (1979) „Delimitation de la zona arqueologica de Muyil.” Master Thesis, Instituto Nacional de Antropologia e Historia (SEP) Meksyk

Darreygosa, Juan (1579) „Relation de Zama” w Relaciones de Yucatan, Universidad Nacional Autonoma de Mexico., Meksyk

Farriss, Nancy M.; Miller A. G. (1974) „Maritime Culture Contact of the Maya: Underwater Surveys and Test Excavations in Quintana Roo, Mexico.” International Journal of Nautical Archaeology and Underwater Exploration, 6(2): 141-151.

Gifford, John A. (1977) „The Geology of Lake Chunyaxche, Quintana Roo, Mexico, and Its Relation to the Postclassic Mayan Site o f Muyil.” Unpublished Master Thesis

Gonzalez Aviles, Jose (1950) „Las ruinas arqueologicas de Muyil.” Diario de Yucatan.

Mason, Gregory (1927) „Silver Cities of Yucatan”; Nowy Jork

Lothrop, Samuel K. (1924) „Tulum: An archaeological study of the east coast of Yucatan.”; Carnegie Institution of Washington, Publ. 335. Waszyngton

Peissel, Michel (1963) „The Lost World of Quintana Roo.”; Nowy York

Witschey, Walter R.T. (1987) „Proyecto Chunyaxche: Informe preliminar de la temporada de 1987.” Master Thesis, Instituto Nacional de Antropologia e Historia (SEP) Mexico and the Latin American Library of Tulane University, Nowy Orlean.

Witschey, Walter R.T. (1993) „The Archaeology of Muyil, Quintana Roo, Mexico: A Maya Site on the East Coast of the Yucatan Peninsula.”; Dissertation, Tulane University, Nowy Orlean.

Podziel się informacją na:

Powiązane zdjęcia:

Dodaj komentarz