Biologia morza – jak anemony bronią się przed drapieżnikami

Podziel się informacją na:

Czarodziejski lampion, czy oblężona twierdza? – jak anemony morskie bronią się przed drapieżnikami.

Nurkowanie z ciekawymi gatunkami mieszkańców raf koralowych.

 
nurkowanie-raja-ampat-170326035220-amphiprionperideraion
 

Nurkowanie to wspaniała zabawa, która pozwala nam przy okazji na poznawanie tajemnic podwodnego świata. Nurkowanie w tropikach, na koralowych rafach skłania nas do przyglądania się koralowcom i koralowym rybkom. Jedną z zagadek koralowej rafy jest zachowanie ukwiałów, które potrafią zawinąć do środka wszystkie swoje czułki i naciągając na siebie sukienkę zamienić się w barwny, świetlisty lampion. Jak pokazały nasze obserwacje ukwiały (anemony morskie) bynajmniej nie robią tego na noc. Dlaczego zatem ukwiały zachowują się w ten sposób?

 

Róża z kolcami, kłująca ale jednak „mięciutka” – kilka słów o ukwiałach

Rodzina błazenków Amphiprion perideraion w białym ukwiale na Raja Ampat

Rodzina błazenków Amphiprion perideraion w białym ukwiale Heteractis crispa na Raja Ampat

Ukwiały (Actinaria) to też koralowce, jednak ich rząd w odróżnieniu od pozostałych koralowców sześciopromiennych nie wytwarza wapiennego szkieletu, a do podłoża przytwierdzone są tarczą czepną (podeszwą). Podobnie jak inne koralowce, ukwiały prowadzą osiadły tryb życia, choć w odróżnieniu od innych, dzięki brakowi wapiennego szkieletu, potrafią się przemieszczać. Prędkość takich przemieszczeń jest jednak niewielka. Może pozwalać ukwiałom na zdobycie bardziej eksponowanego na światło słoneczne miejsca na koralowej rafie (ukwiały, podobnie jak inne koralowce wchodzą w symbiozę z glonami, które rozmieszczone są na stałe w endodermie czułek oraz tarczy ustnej ukwiałów – lepsze naświetlenie podnosi zatem wydajność produkcji niezbędnego ukwiałom tlenu i węgla). Prędkość taka nie pozwala jednak z pewnością na skuteczną ucieczkę przed drapieżnikami.

Para Amphiprion clarkii w ukwiale Entacmaea quadricolor na Raja Ampat

Para błazenków Amphiprion clarkii w ukwiale Entacmaea quadricolor na koralowej rafie Raja Ampat

Ukwiały (Actinaria), podobnie jak inne koralowce, należą do typu parzydełkowców (Cnidaria), który grupuje zwierzęta wyposażone w zadziwiający mechanizm zaczepny i obronny – knidocyty. Knidocyty to wyspecjalizowane komórki zawierające groźną broń parzydełkowca, zwaną knidocystą. Naukowcy wyróżniają około setki różnych knidocyst, ale nas najbardziej interesują nematocysty z nicią zakończoną ostrym grotem (knidocyl), zwiniętą niczym sprężyna, która w razie odpalenia wystrzeliwuje z ogromną prędkością ok. 3 m/s. W przypadku odpalenia nić ta wraz z grotem jest odrzucana, zaś do ciała ofiary przenikają toksyny. Nematocysty odpalane są zwykle na bodźce mechaniczne, bądź też chemiczne (dlatego pod wodą nie dotykamy niczego, a po wyjściu z wody nie spłukujemy nigdy poparzonego miejsca wodą słodką!). Czy wyposażone w tak groźny arsenał ukwiały mają się czego obawiać? Okazuje się jednak, że tak…

 

Płatnerze i snycerze, czyli współczesny wyścig zbrojeń w świecie raf koralowych

Rodzina błazenkó Amphiprion perideriaion nad wycofanym ukwiałem Heteractis magifica

Rodzina błazenków Amphiprion perideriaion nad „wycofanym” ukwiałem Heteractis magnifica na koralowej rafie Raja Ampat

Koralowe rafy to miejsca o najwyższym zagęszczeniu i zróżnicowaniu życia na Ziemi. Uważne nurkowanie na koralowych rafach pozwala nam obserwować wręcz na każdym kroku, jak zadziwiające mechanizmy ataku i obrony przed drapieżnikami potrafi rozwijać życie. Wiadomo np., że ślimaki nagoskrzelne zjadając meduzy przejmują ich knidocysty (komórki parzydełkowe), których same produkować nie potrafią. Ślimaki nagoskrzelne stają się dzięki temu sposób mniej atrakcyjne dla niewyspecjalizowanych drapieżników, co obwieszczają wszem i wobec kalejdoskopem barw, tak podobających się nurkom. O ślimakach nagoskrzelnych jednak kiedy indziej. Wiadomo, że żółwie szylkretowe żywiące się właśnie parzydełkowcami zasnuwają w chwilach konsumpcji swoje oczy trzecią, przezroczystą powieką, aby nie stracić oczu. Wyspecjalizowanym wrogiem ukwiałów są rybki pomakantowate i chetonikowate, czyli ustniczki i szczeciozęby.

 

Gdy nie da się uciekać… mechanizm „wycofania” ukwiałów

Rodzina Amphiprion perideraion nad "wycofanym" ukwiałem Heteractis maginifica na koralowej rafie Raja Ampat

Rodzina błazenków Amphiprion perideraion nad „wycofanym” ukwiałem Heteractis maginifica na koralowej rafie Raja Ampat

Co zatem w sytuacji, kiedy wróg za nic ma sobie broń w postaci parzydełek? Zaatakowany ukwiał nie może uciec. W przeciwieństwie do koralowców wytwarzających szkielety nie może też schować swoich czułków w bezpiecznej wapiennej zbroi. Odruch obronny ukwiału to wciągnięcie swoich smacznych czułków do środka głównej kolumny ciała, która pozostaje normalnie niewidoczna, kiedy szeroko rozłożony ukwiał próbuje normalnie się odżywiać polując na małe rybki i plankton oraz pozwala swym symbiotycznym zooksantellom nasycać się światłem. „Wycofany” w ten sposób ukwiał przyjmuje formę świetlistego lampionu i to ten widok często przyciąga nasze oczy w trakcie nurkowania na rafie. Czy jest to jednak mechanizm wystarczający, aby ukwiał mógł obronić się przed głodnymi ustniczkami i szczeciozębami? Okazuje się, że niestety nie. Nie wszystkie czułki mieszczą się pod „sukienką”, zawsze zatem dochodzi do pewnych strat. Jeżeli napastliwe rybki są dość wytrwałe i liczne, obrany na cel ukwiał potrafi zniknąć w ich brzuszkach w ciągu zaledwie doby.

 

I znikąd pomocy? Jak jeszcze mogą bronić się ukwiały przed napastnikami?

Błazenek Amphiprion perideraion nad "wycofanym" ukwiałem Heteractis magnifica na koralowej rafie Raja Ampat

Błazenek Amphiprion perideraion nad „wycofanym” ukwiałem Heteractis magnifica na koralowej rafie Raja Ampat

Wycofanie nie jest na szczęście jedynym mechanizmem obronnym ukwiałów. W celu zabezpieczenia się przed ustniczkami i szczeciozębami ukwiały (anemony morskie) wchodzą w układy z rybkami anemonowymi, czyli błazenkami i damselkami należącymi do rodziny garbikowatych (Pomacentridae). Rybki anemonowe bronią takiego ukwiału przed wyspecjalizowanymi napastnikami, w zamian otrzymując stałe lub przejściowe schronienie. Badania naukowe m.in. na atolu Mo’orea w Polinezji Francuskiej w latach 1999-2002 dowiodły, że przeżywalność ukwiałów, które nie weszły w układy z obrońcami w postaci damselek lub błazenków jest znacznie, znacznie niższa. Wykazały też, że błazenki, które wchodzą w stałe układy z ukwiałami, są znacznie bardziej zainteresowane obroną swojego ukwiału. Układy z damselkami są przejściowe – potrzebują ich jedynie młode rybki z gatunku Dascyllus trimaculatus, które w czasie ataku na ich ukwiał często chowają się wśród okolicznych skałek.

 

Układy trwałe i tymczasowe – co dają anemonom sojusze?

Amphiprion perideraion nad

Amphiprion perideraion nad „wycofanym” ukwiałem Heteractis magnifica na koralowej rafie Raja Ampat

„Pakty o wzajemnej pomocy wojskowej” pomiędzy anemonami morskimi a rybkami anemonowymi znacznie skracają też czas, jaki ukwiał spędza w „wycofaniu”. W oczywisty sposób zwiększa to jego możliwości wzrostu, kiedy czas, którego nie poświęca na zdobywanie pokarmu, jest krótszy dzięki aliansom z błazenkami lub damselkami. Badania przeprowadzone na koralowych rafach Ha’apita i Opunohu atolu Mo’orea w Polinezji Francuskiej w roku 2016 pokazały, że czas, w jakim ukwiał pozostaje w „wycofaniu”, jest ściśle zależny od ilości i wielkości zamieszkujących go damselek oraz prędkości ich powrotu do ukwiału po ataku i ucieczce rybek. Co ciekawe, okazało się, że na czas pozostawania w wycofaniu nie ma wpływu wielkość samego ukwiału. Ponieważ w badaniach wzięto pod uwagę jedynie ukwiały w związkach z dascyllusami lub bez, warto by je powtórzyć również dla ukwiałów bronionych przez błazenki. Warto też zauważyć, że niektóre gatunki ukwiałów zatraciły w drodze ewolucji umiejętność „wycofywania”, zawierzając swe bezpieczeństwo wyłącznie protekcji symbiotycznych błazenków.

 

kurs ratownictwa nurkowego DAN HMLIJeśli chcesz dowiedzieć się czegoś więcej o parzydełkowcach i sposobach radzenia sobie w wypadku poparzenia, zapisz się na kurs ratownictwa nurkowego w ramach specjalizacji DAN HMLI – Hazardous Marine Life Injuries (Postępowanie w wypadku kontaktów z niebezpiecznymi gatunkami morskimi). W tajniki niesamowitego świata raf koralowych wprowadzają również specjalizacje: IANTD Marine Ecology, PADI Underwater Naturalist, czy AWARE Fish Identification. Na nurkowanie połączone z obserwacją ukwiałów zapraszamy na koralowe rafy całego Indopacyfiku, w szczególności zaś w jego najbogatszej w różnorodne życie części – na rafy Koralowego Trójkąta. Każdego roku organizujemy wyjazdy i wyprawy nurkowe do Azji Południowo-Wschodniej oferując ciekawe nurkowanie na => Filipinach i => Sipadanie, przez => Bali, Lombok, => Komodo aż po => Raja Ampat. Nasi instruktorzy nurkowania chętnie dzielą się swoją wiedzą i pasją nie tylko w dziedzinie biologii morskiej 🙂

Bibliografia:

Lim, A. N.; De La Guerra, J. A.; Blumstein, D. T.  (2016) Sea anemones modify their hiding time based on their commensal damselfish”

Holbrook, S.J. & Schmitt, R.J. (2005) „Growth, reproduction and survival of a tropical sea anemone (Actiniaria): benefits of hosting anemonefish” w Coral Reefs 2005 24:67.

Fautin, Daphne Gail; Allen, Gerard R. (1992) „Field guide to anemonefish and their host sea anemones” Western Australian Museum

Fautin, Daphne Gail. (1991) „The anemonefish symbiosis: what is known and what is not.” w Symbiosis 10: 23-46.

 

Podziel się informacją na:

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *