Whale Shark – Rhincodon typus – Rekin wielorybi

Podziel się informacją na:

 

Rhincodon typus

Whale Shark – Rekin wielorybi

Rekin Wielorybi - Whale Shark - Rhincodon typus, nurkowanie w Dżibuti

Rekin Wielorybi – Whale Shark – Rhincodon typus, safari nurkowe ALPHA-DIVERS DŻIBUTI 2016

Rekin wielorybi (Whale Shark / Rhincodon typus) to największa ryba pływająca w ziemskich oceanach, największy organizm zmiennocieplny i największe zwierzę chrzęstnoszkieletowe żyjące obecnie na Ziemi. Dla nowożytnej nauki, rekiny wielorybie odkryte zostały w 1828 roku, na przylądku Cape Town w Południowej Afryce (Ocean Indyjski). Oryginalna nazwa rekina wielorybiego brzmiała niegdyś Rhiniodon typus. Nazwa Rhincodon powstała w wyniku błędu przy przepisywaniu, jednak utarła się i na stałe weszła do systematyki gatunków.

 

Jak wygląda rekin wielorybi i w jaki sposób odróżnić go od innych morskich zwierząt?

Rekin Wielorybi - Whale Shark - Rhincodon typus

Rekin Wielorybi – Whale Shark – Rhincodon typus w trakcie tzw. suck feeding. Dżibuti 2014

Rekin wielorybi (Rhincodon typus) jest trudny do pomylenia z jakimkolwiek innym gatunkiem rekina, nie tylko ze względu na olbrzymie rozmiary, ale także z uwagi na charakterystyczne ubarwienie, zwane szachownicą. Jego jasne podbrzusze zapewnia rekinowi wielorybiemu kamuflaż od dołu, na tle jasnej powierzchni wody, natomiast ciemnobrunatne boki i grzbiet zwierzęcia, pokryte wspomnianą siecią jasnych plamek, mają przypominać ogniska fal świetlnych skupiane na dnie przez grzbiety morskich fal – widok dobrze znany każdemu nurkującemu lub snorklującemu w przybrzeżnych tropikalnych wodach. Nie ma też możliwości pomylenia go z wielorybami, które w przeciwieństwie do ryb, mają płetwę ogonową ustawioną poziomo. Szachownica rekina wielorybiego to indywidualne ubarwienie, pozwalające na jednoznaczną identyfikację danego osobnika. Deseń ten utrwala się kiedy mały rekin wielorybi osiąga około 4 m długości. Średnie rozmiary dorosłych rekinów wielorybich mierzą obecnie tylko 10-12 metrów, ale spotykano podobno w przeszłości osobniki, które osiągały nawet 18 metrów długości i wagę ocenianą aż na 45 ton. Nic dziwnego, że po wyjęciu z wody taki olbrzym po prostu się zapada. Skóra rekinów wielorybich, jest częścią konstrukcji nośnej  dla narządów wewnętrznych i osiąga grubość do 10 cm, co czyni ją najgrubszą pośród wszystkich rekinów. Wzdłuż osi ciała biegną trzy klinowate zgrubienia, jakby listwy, dodatkowo usztywniające konstrukcję. Ostre zakończenie najdłuższej z nich, położonej dokładnie na boku ciała rekina, to będzie prawdopodobnie to co uderzy śmiałka, który znajdzie się zbyt blisko ogona w momencie kiedy rekin się czegoś wystraszy…

 

Czym żywi się i w jaki sposób odżywia się rekin wielorybi? Na czym polega jego rola w morskim ekosystemie?

Rekin Wielorybi - Whale Shark - Rhincodon typus, Dżibuti

Rekin Wielorybi – Whale Shark – Rhincodon typus w trakcie tzw. vertical feeding. Dżibuti 2014

Rekin wielorybi (Rhincodon typus) jest jednym z trzech gatunków rekinów odżywiających się poprzez filtrację wody, podobnie jak rekin długoszpar (Cetorhinus maximus) i rekin wielkogębowy/wielkousty (Megachasma pelagios). Rekin wielorybi jest oportunistą, połyka więc po prostu wszystko co mu się nawinie pod paszczę. W skład jego pożywienia wchodzi zatem plankton i mikronekton, czyli drobne głowonogi, skorupiaki i niewielkie ryby pelagiczne. Kiedy odżywia się plantkonem, podpływa zwykle płytko pod powierzchnię, wciągając niczym odkurzacz to wszystko co niesie z sobą woda. Kiedy jednak trafi na szczególnie bogate zagęszczenie planktonu, zatrzymuje się i staje prawie pionowo, przez dłuższy czas wciągając w siebie serwowany w danym miejscu przysmak. Ten widok należy naprawdę do najbardziej niesamowitych, szczególnie jeśli w jednym miejscu stanie na obiad kilka gigantycznych osobników – polecamy w tym celu szczególnie wczesne godziny poranne.

Rekin Wielorybi - Whale Shark - Rhincodon typus, Dżibuti

Rekin Wielorybi – Whale Shark – Rhincodon typus z eskadrą małych ostroboków złotych w charakterze pilotów. Dżibuti 2014

Rekinom wielorybim towarzyszą zwykle podnawki, jak remora (Remora remora) i cobia (Rachycentron canadum) oraz przynawki, jak małe ostroboki, czasem wianuszek akolitów, złożony z kilku gatunków mniejszych ryb, jak ostroboki i makrele, które w towarzystwie większego kolegi po prostu czują się bezpiecznie.

Rekin wielorybi (Rhincodon typus) to wysoce migracyjny gatunek, przemierzający wszystkie wody strefy tropikalnej i umiarkowanej. Najdłuższe, zarejestrowane dzięki tagom satelitarnym, rejsy rekinów wielorybich wyniosły 8025 km, ze średnią dzienną prędkością 24,7 km (Indopacyfik) i 7772 km z dzienną prędkością ponad 51,81 km (Rio Lady: Zatoka Meksykańska => Grzbiet Środkowoatlantycki w okolicach Wyspy Wniebowstąpienia) 1). Donoszono również o rejsie na dystansie około 13000 km, choć wskutek odczepienia się tagu, dane te poddawane są w wątpliwość.

 
 
 

W jaki sposób rozmnażają się, jak przychodzą na świat i jak dorastają rekiny wielorybie?

Rekin wielorybi - Rhincodon typus - Whale shark, Dżibuti

Rekin wielorybi – Rhincodon typus – Whale shark z płynącą pod spodem podnawką – remorą. Dżibuti 2014

Rekin wielorybi (Rhincodon typus) jest jajożyworodny, tzn. na świat przychodzą żywe, mające około 46-60 cm długości osobniki, które wcześniej wykluwają się z jaj w drogach rodnych rekiniej matki. W poszczególnych miotach rodzi się prawdopodobnie od piętnastu, aż do około trzydziestu osobników, co jest największą ilością młodych wśród rekinów, jednak osiągają one dojrzałość płciową dopiero po osiągnięciu wieku 25-ciu lat, co przy zauważalnym zmniejszeniu rozmiarów największych obserwowanych osobników, o co najmniej dwa metry, na przestrzeni ostatnich dziesięciu lat, świadczy o poważnym zagrożeniu dla przetrwania tego gatunku. Ponieważ dorosłe rekiny wielorybie są samotnikami, przemierzającymi transoceaniczne szlaki na olbrzymich dystansach, nie wiemy nadal gdzie i w jaki sposób się rozmnażają, ale ponieważ nie widujemy małych rekinów wielorybich w strefach wód przybrzeżnych, ślady wiodą w strefę pelagiczną otwartych oceanów, jak np. w okolice Archipelagu Św. Piotra i Pawła i Wyspa Świętej Heleny, nieopodal wielkiego Grzbietu Śródatlantyckiego. Ciężarna samica rekina wielorybiego (Megamama), złowiona niegdyś w Indiach, posiadała w drogach rodnych około trzystu zapłodnionych embrionów w bardzo różnych stadiach rozwoju.

 

Co jeszcze takiego niesamowitego jest w rekinach wielorybich?

Rekin Wielorybi - Whale Shark - Rhincodon typus, Dżibuti

Rekin Wielorybi – Whale Shark – Rhincodon typus, Dżibuti 2014

Rekin wielorybi (Rhincodon typusjest zdolny do nurkowania na naprawdę imponujące głębokości. Nie wiemy na pewno jakie są przyczyny takiego zachowania u ryb żywiących się pływającym w przypowierzchniowych warstwach wody planktonem, ale według jednej z hipotez łowią one w ten sposób zapach planktonu, który może osiadać na haloklinach – granicach wody o różnej temperaturze / gęstości. Naukowcy zaobserwowali całe serie takich nurkowań, z których każde kolejne jest nieco płytsze od poprzedniego tak, jakby rekin znajdował się coraz bliżej celu. Dzięki satelitarnym znacznikom, udało się zarejestrować nurkowanie siedmiometrowych rekinów wielorybich w Zatoce Meksykańskiej, na rekorowe głębokości 1888 m (2009) i 1,928 m (2010)! 1) (w obu wypadkach gilotyna powinna odciąć urządzenie na głębokości 1800 m), Regularnie rejestrowane są nurkowania na głębokości około 1600 m.

Rekin Wielorybi - Whale Shark - Rhincodon typus, Dżibuti

Rekin Wielorybi – Whale Shark – Rhincodon typus, Dżibuti 2014

Rekiny wielorybie łączą się w agregacje w kilku miejscach na świecie, m.in. w Dżibuti w Zatoce Tadjoura aż po Ghoubet el-Kharab, w Zatoce Meksykańskiej pomiędzy wyspami: Isla Holbox, Isla Contoy i Isla Mujeres na północy Półwyspu Jukatan, wokół wyspy Utila Hondurasie i Gladden Spit na południu Belize, wzdłuż Mezoamerykańskiej Rafy Barierowej, na Ningaloo Reef w Australii Zachodniej, w Bahia de Los Angeles w meksykańskiej Zatoce Kalifornijskiej, w strefie przybrzeżnej Morza Corteza, w Morzu Andamańskim, Gujarat i Tamil-Nadu w Indiach, na wybrzeżach Madagaskaru, Mozambiku, Tanzani i RPA, na Malediwach, Seszelach, w Donsol na Filipinach, na wyspie Bożego Narodzenia (Ocean Indyjski), czy na Archipelagu Św. Piotra i Pawła. W agregacjach takich spotyka się raczej młode osobniki, o rozmiarach od dwóch do dziesięciu metrów i w wieku od trzech do siedmiu lat. Co ciekawe, są to w 3/4 chłopcy (72% w Meksyku, 85% w Dżibuti, 86% w Belize) 2). Największa zaobserwowana agregacja nieopodal wyspy Holbox liczyła około czterystu osobników, ale wiemy, że do Zatoki Meksykanskiej przebywa rokrocznie około co najmniej tysiąca różnych osobników, z czego 1/4 nosi ślady urazów spowodowanych przez łodzie. Rekiny wielorybie pozostają w rejonie Zatoki Meksykańskiej nawet do pół roku i powracają do niej czasami aż przez sześć kolejnych lat. Przyczyną tych dorocznych spotkań jest tarło tuńczykowatych (Euthynnus alleteratus), latającej ryby (Cheilopogon cyanopterus), lub zakwity planktonu, ale w Dżibuti zaobserwowano również w ich wykonaniu masowe odławianie krabów w roku, w którym rozmnożyły się one w wyjątkowo dużej ilości. Nie wiemy gdzie przebywają mniejsze i młodsze rekiny, ale podejrzewa się, że spędzają swe pierwsze lata życia na bardzo dużych głębokościach, natomiast starsze rekiny są już typowymi samotnikami. Z tego samego powodu zupełnie nic nie wiemy o ich zachowaniach godowych.

Rekin Wielorybi - Whale Shark - Rhincodon typus, Dżibuti

Rekin Wielorybi – Whale Shark – Rhincodon typus, Dżibuti 2017

W 2011 roku odkryto nowe miejsce znacznej agregacji rekinów wielorybich na morskim polu naftowym Al Shaheen, w Zatoce Arabskiej, 90 km od wybrzeży Kataru, 145 km na północ od Doha. Rekiny wielorybie przypływają tam od kwietnia do początku września, zwabione tarłem tuńczyków makrelowych (Euthynnus affinis), kręcących się w tym czasie w pobliżu ośmiu platform wiertniczych, przy czym największe zagęszczenie przypada na okres maj-sierpień. W trakcie agregacji Al Shaheem około setki rekinów wielorybich, o rozmiarach 4-8 m przypada tam na obszar o powierzchni kilometra kwadratowego. Nurkowanie w rejonie platform wiertniczych nie jest niestety możliwe. Liczne spotkania z rekinami wielorybimi, do których dochodzi w cieśninie Hormuz i Zatoce Omańskiej, w okolicach Musandam, u wybrzeży Omanu, akurat w kwietniu i w listopadzie, czyli tuż przed rozpoczęciem i w jakiś czas po zakończeniu agregacji w Al Shaheen pozwalają liczyć jednak na przebiegający tamtędy szlak transferowy rekinów wielorybich zmierzających do Zatoki Arabskiej, a na nurkowanie w rejonie Musandam na pewno wybrać się warto nawet i bez rekinów3).

 

Jak długo jeszcze będziemy mieli szansę na wspólne nurkowanie z rekinem wielorybim?

Rekin Wielorybi - Whale Shark - Rhincodon typus - Dżibuti

Rekin Wielorybi – Whale Shark – Rhincodon typus, Dżibuti 2014

Rekin wielorybi (Rhincodon typus) znajduje się w Czerwonej Księdze IUCN (Red List of Threatened Species), jako gatunek zagrożony wyginięciem (VU A1bd+2d) oraz od 1999 w Appendix II CMS (Convention Migratory Species) i od 2002 w Appendix II CITES (Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora).

Nurkowanie z rekinem wielorybim wymaga szczególnej uwagi. Do ryby nie wolno podpływać z przodu bliżej niż na trzy metry, aby jej nie spłoszyć, należy również zachować bezpieczną odległość co najmniej czterech metrów od ogona, którego uderzenie może co najmniej połamać żebra. Mimo pozornej ociężałości rekiny wielorybie potrafią być bardzo, bardzo szybkie. Rekiny wielorybie to stworzenia strefy pelagicznej – oświetlenie w kamerach i lampy błyskowe mogą je spłoszyć, a nawet zrobić krzywdę. Obowiązuje Code of Conduct.

 

Dominium (Domena): Eukariota (Eukarionty)
Regnum (Królestwo): Animalia (Zwierzęta)
Phylum (Typ): Chordata (Strunowce)
Subphylum (Podtyp): Vertebrata (Kręgowce)
Classis (Gromada): Chondrichthyes (Chrzęstnoszkieletowe)
Subclassis (Podgromada): Elasmobranchii (Spodouste)
Infraclassis (Infragromada): Euselachii (Spodouste)
clad (bez rangi): Selachii
Superdordo (Nadrząd): Galeomorphi
Ordo (Rząd): Orectolobiformes (Dywanokształtne)
Familia (Rodzina): Rhincodontidae (Brodawkowate)
Genus (Rodzaj): Rhincodon
Species (Gatunek): Rhincodon typus

Bibliografia:

1. Hueter RE, Tymiński JP, de la Parra R (2013) „Horizontal Movements, Migration Patterns, and Population Structure of Whale Sharks in the Gulf of Mexico and Northwestern Caribbean Sea”

2. David Rowat (2010) „Whale Sharks: An Introduction to the World’s Largest Fish from One of the World’s Smallest Nations The Seychelles”

3. Robinson DP, Jaidah MY, Jabado RW, Lee-Brooks K, Nour El-Din NM, Malki AAA, et al. (2013) „Whale Sharks, Rhincodon typus, Aggregate around Offshore Platforms in Qatari Waters of the Arabian Gulf to Feed on Fish Spawn”

4. Heyman, W.D; Graham, R.T.; Kjerfve, B.; Johannes, R.E. (2001) „Whale sharks Rhincodon typus aggregate to feed on fish spawn in Belize

5. Sequeira, A.; Mellin, C.; Rowat, D.; Meekan, M.G.; Bradshaw C.J.A. (2012) „Ocean‐scale prediction of whale shark distribution

6. Rowat, D.; Meekan, M.G.; Engelhardt, U.; Pardigon B.; Vely, M. (2007) „Aggregations of juvenile whale sharks (Rhincodon typus) in the Gulf of Tadjoura, Djibouti

Zapraszamy na film z nurkowania ALPHA-DIVERS z rekinem wielorybim w Dżibuti (2014) 🙂

 

Nurkowanie z rekinami wielorybimi to zaszczyt i spełnienie marzeń. Zapraszamy na wyprawy nurkowe, w trakcie których możliwe jest nurkowanie z tymi pełnymi majestatu rybami. Najbliższa wyprawa nurkowa ALPHA-DIVERS połączona z nurkowaniem z rekinami wielorybimi już w grudniu 2017

 

Zapraszamy na wyprawy nurkowe ALPHA-DIVERS i wspólne nurkowanie z rekinami wielorybimi

 

ZAPRASZAMY NA KOLEJNE WYPRAWY NURKOWE I NIE TYLKO NURKOWE Z ALPHA-DIVERS. We wrześniu 2017 wybieramy się ponownie na wspaniałą wyprawę nurkową i krajoznawczą do Indonezji w ramach Wyprawy Nurkowej ALPHA-DIVERS – INDONEZJA: JAWA – BALI – KOMODO 2018. Na Komodo, czy Raja Ampat istnieje pewna szansa na nurkowanie z rekinem wielorybim 🙂

Komodo, Indonezja - wyprawa nurkowa ALPHA-DIVERS: JAWA - BALI - KOMODO 2018

Komodo, Indonezja – wyprawa nurkowa ALPHA-DIVERS: JAWA – BALI – KOMODO 2018

 

Podziel się informacją na: