Wobbegong – mistrz pułapek. Drapieżny dywan, czy wybryk ewolucji?

Podziel się informacją na:

Wobbegong (rekin dywanowy)

Nurkowanie, biologia morza, wobbegong, rekin brodaty, rekin ornatowy, rekiny dywanowe

wobbegong raja ampat rekin dywanowy carpet shark

Przetchlinki, odpowiednik nozdrzy, są u wobbegongów znacznie łatwiej dostrzegalne iż oczy. Wobbegong brodaty (Eucrossorhinus dasypogon) w jaskini na wyspie Farondi, w południowej części archipelagu Raja Ampat. Safari nurkowe ALPHA-DIVERS RAJA AMPAT 2018

Nurkowanie z wobbegongiem to jedna z bardziej wysublimowanych pozycji nurkowego menu. Wobbegongi występują zarówno we wschodnim Ocenie Indyjskim, jak i zachodnim Pacyfiku, głównie u wybrzeży Australii i Indonezji, a nawet Japonii, jednak najłatwiej je spotkać na trudniej dostępnych do nurkowania, a dzięki temu najmniej zniszczonych obszarach  => Koralowego Trójkąta. Cechą wyróżniającą wobbegonga jest doskonałe maskowanie, które sprawia, że nieświadomie można koło tego rekina wiele razy przepłynąć zupełnie nie zwracając na niego uwagi. Jeżeli chcecie zaplanować nurkowanie z wobbegongiem musicie dobrze wiedzieć czego szukać…

 

Jak wygląda zatem wobbegong, czyli rekin dywanowy?

 

rekin wobbegong raja ampat safari nurkowe

Frędzle wyrastające z pyska rekina pełnią funkcję przynęty oraz kamuflażu. Wobbegong brodaty (Eucrossorhinus dasypogon), rekin dywanowy w jaskini na koralowej rafie Farondi, w południowej części archipelagu Raja Ampat.

Wobegong (w języku australijskich aborygenów kostrzewiastobrody) ma długie płaskie ciało, pokryte wymyślnym kamuflażem w orientalnym stylu, przypominającym nieco indonezyjski batik. Pozwala to temu rekinowi być niewidocznym dla ofiar i potencjalnych drapieżników. Wobbegong czai się wejściach do koralowych grot, pod nawisami skalnymi, czasem na blatach koralowców stołowych, a czasem po prostu na dnie… W odróżnieniu od klasycznie zbudowanych rekinów wobbegong zasysa wodę przez przetchlinki (odpowiednik nozdrzy) umieszczone w górnej części płaskiego łba. Gdyby robił to jak np. żarłacze i lamniokształtne, jak np. => kosogon otwór gębowy, położony zbyt blisko dna zasysałby lekki materiał z podłoża. Wyszukiwanie ruchu przetchlinek i skrzeli to jeden ze sposobów, na które możemy „wyłuskać” rekina z otoczenia. Wobbegongi pływają dość rzadko, potrafią też chodzić po dnie przy użyciu dolnych płetw. Zaobserwowano nawet zjawisko wspinania się wobbegongów ponad powierzchnię wody, kiedy to rekiny przemieszczają się między zbiornikami utworzonymi w wyniku przypływów i odpływów. Wobbegong, w zależności od gatunku dorasta do trzech metrów długości.

 

W jaki sposób i na co poluje wobbegong?

 

rekin wobbegong raja ampat

Ruchami ogona na tle prześwitu rekin imituje rybę, tworząc iluzję dla ryb zaglądających w głąb jamy iż jest to bezpieczne miejsce. Wobbegong brodaty (Eucrossorhinus dasypogon) na Sardine Reef, w centralnej części archipelagu Raja Ampat.

Wobbegong, pełen wiary w doskonały kamuflaż spędza życie w zasadzce. Fantazyjne frędzle okalające otwór gębowy wobbegonga pełnią funkcją zarówno kamuflażu, jak i przynęty dla niektórych ryb. Kiedy wobbegong zajmuje miejsce pod nawisem skalnym, koralem lub w niewielkiej jaskini jego ogon naśladuje ruchami rybę, tworząc iluzję iż jest to bezpieczne miejsce. Wobbegong poluje na kraby, homary, ośmiornice i ryby. Kiedy ofiara znajdzie się zbyt blisko pyska wobbegong atakuje. Otwierając szeroką paszczę wsysa do środka ofiarę i nabija ją na ostre niczym sztylety zęby. Szerokie szczęki pozwalają wobbegongowi połknąć naprawdę duży łup. Jeżeli kolacja wobbegonga okaże się dla niego zbyt wielka, ostre zęby przytrzymują ofiarę w miejscu. Świadome nurkowanie może poszerzać horyzonty nauki, nie inaczej jest w wypadku wobbegonga. Nurkowie zaobserwowali drugi sposób polowania u tego rekina, polegający na powolnym skradaniu się do ofiary. Nurkując uważnie zatem obserwujcie podwodne życie, zawsze starając się je rozumieć i interpretować 🙂

 

A w jaki sposób wobbegong się broni?

 

rekin wobbegong raja ampat

Swym orientalnym kamuflażem wobbegong doskonale wtapia się w otoczenie. Wobbegong brodaty (Eucrossorhinus dasypogon) na Sardine Reef, w centralnej części archipelagu Raja Ampat.

Wobbegong nie jest szczytowym drapieżnikiem na koralowych rafach, które zamieszkuje. Dostosowania obronne wobbegonga to nie tylko jego zmyślny kamuflaż. Bardzo trudno jest dostrzec niewielkie oczy tego rekina. Oko jest idealnym celem ataku, nie tylko jako przysmak, ale i jako sposób obezwładnienia ofiary. Otwierające się regularnie nozdrza wobbegonga mają jaśniejsze wnętrze, przyciągają zatem uwagę potencjalnego drapieżnika jako pierwsze. Podobne dostosowanie obronne występuje u wielu => ryb koralowych, eksponujących wyraźne, kontrastujące z resztą ubarwienia kropki w tylnej części ciała, lub => mola mola, u których wyraźnie widoczne z dużej odległości nozdrza łatwo pomylić z niewielkimi oczami ryby.

 

Jak długo jeszcze będzie mogło nas cieszyć nurkowanie z wobbegongiem?

 

nurkowanie rajaampat wobbegong rekin

Wobbegongi znajdujemy najczęściej w zaglębieniach pod koralowcami. Wobbegong brodaty (Eucrossorhinus dasypogon), Mioskon, Morze Halmahera, centralny Raja Ampat.

Wobbegong nie jest na szczęście rekinem szczególnie zagrożonym, niestety zdarza się, że rekiny te lądują na naszych stołach w Chinach, Japonii, Malezji, ale przede wszystkim w Australii. Spośród dwunastu gatunków wobbegongów dziewięć znalazło się w Czerwonej Księdze IUCN (International Union for Conservation of Nature), jako mniej zagrożone. Są to rekiny: tasselled wobbegong (Eucrossorhinus dasypogon), floral banded wobbegong (Orectolobus floridus), banded wobbegong (Orectolobus halei), western wobbegong (Orectolobus hutchinsi), spotted wobbegong (Orectolobus maculatus), ornate wobbegong (Orectolobus ornatus), dwarf spotted wobbegong (Orectolobus parvimaculatus), northern wobbegong (Orectolobus wardi) i cobbler wobbegong (Sutorectus tentaculatus). Dla trzech pozostałych gatunków wobbegongów: network wobbegong (Orectolobus reticulatus), Indonesian wobbegong (Orectolobus leptolineatus) i Japanese wobbegong (Orectolobus japonicus) nie zgromadzono wystarczającej ilości danych. Wobbegongi bywają trzymane w akwariach.

 

W jaki sposób rozmnażają się wobbegongi?

 

nurkowanie rajaampat wobbegong rekin

Wobbegong brodaty (Eucrossorhinus dasypogon) na Melissa Garden miał prawie 2 m długości, Morze Halmahera, Raja Ampat

Wobbegongi są jajożyworodne. Ciąża wobeggongów trwa 10-11 miesięcy. W miocie jednorazowo na świat przychodzi nawet kilkadziesiąt małych wobbegongów, co jest bardzo nietypowe jak na rekiny, ale w końcu to właśnie w rzędzie rekinów dywanokształtnych znajduje się rekini rekordzista pod względem ilości wydawanego na świat potomstwa => rekin wielorybi. O rytuałach godowych wobbegongó wiemy niewiele, ale nurkowie zaobserwowali zachowanie godowe tych rekinów w podwodnej jaskini. Ponieważ aktywność wobbegongów w nocy wzrasta, rozglądajcie się dobrze w trakcie nurkowań nocnych.

 

Dokąd się wybrać na nurkowanie z wobbegongiem?

 

nurkowanie rajaampat wobbegong rekin

Wobbegongi, czasem aż do przesady wierzą w swój kamuflaż. Wobbegong brodaty (Eucrossorhinus dasypogon) na Manta Ridge w centralnej części archipelagu Raja Ampat.

Nurkowanie z wobbegongiem wymaga nie tylko spostrzegawczości, ale i respetku i uwagi. Wobbegongi są terytorialne i potrafią zaatakować niesprowokowane. Wobbegongi są też zadziwiająco zwinne i nie mają problemu z wbiciem ostrych rekinich zębów w rękę, która bezmyślnie łapie je za ogon. Rękę, nogę, lub głowę zbliżającą się nieuważnie do ich otworu gębowego mogą bez problemu pomylić z jedzeniem. Istnieje sporo doniesień historycznych o wobbegongach atakujących australijskich aborygenów. Kiedy raz ugryzą, wobbegongi nie mają w zwyczaju odpuszczać, jest to w końcu ich sposób na radzenie sobie z jedzeniem, którego nie da się na raz przełknąć. Nurkowie zaobserwowali wobbegonga przełykającego metrowej długości rekina bamusowego! (A nurkowie ALPHA-DIVERS wobbegonga mieszkającego z rekinem bambusowym w jednej jaskini ;)). O zagadnieniach bezpieczeństwa związanych z nurkowaniem z rekinami możecie dowiedzieć się więcej w ramach specjalizacji => DAN HMLI (Hazardous Marine Life Injuries) oraz AWARE Shark Conservation Diver.

wobbegong rekin nurkowanie komodo batubolong

Wobbegong indonezyjski (Orectolobus leptolineatus) preferuje głębsze partie rafy. Opisany został dopiero w 2010 (!) Batu Bolong, archipelag Komodo, Morze Flores (identyfikacja na podstawie korespondencji z odkrywcą).

Na nurkowanie z wobbegongiem najlepiej wybrać się na archipelag => Raja Ampat, najpiękniejsze rafy => Koralowego Trójkąta. Z wobbegongiem możecie nurkować tam zarówno w centralnej, jak i południowej części archipelagu. Większość gatunków wobbegonga występuje wokół wybrzeży Australii, ale natknąć można się na nie też na północy Filipin, u wybrzeży Japonii i Chin. Nurkowanie z wobbegongiem zaplanować możemy również na => Komodo, gdzie znane jest miejsce jego bytowania na koralowej wyspie => Batu Bolong. Od nurków pochodzą wciąż niepotwierdzone naukowo doniesienia o występowaniu wobbegongów na terenie Malezji. Nasze nurkowanie może mieć zatem znacznie większe znaczenie aniżeli tylko rekreacja i kolekcja wspomnień 😉 Trzy nowe gatunki wobbegongów, jak Orectolobus floridusOrectolobus reticulatus i Orectolobus leptolineatus opisane zostały na przestrzeni ostatniego dziesięciolecia i nie bez współpracy z nurkami! Jeżeli nie wiecie komu wysłać zdjęcia wobbegongów spotkanych w trakcie nurkowania możecie wysłać je do nas.

 

Trochę systematyki wobbegongów

 


Chronogram rodziny Orectolobidae (Corrigan, Beheregaray 2009:210 – A recent shark radiation: Molecular phylogeny, biogeography, and speciation of wobbegong sharks), nie uwzględniający dwóch ostatnio opisanych gatunków wobbegonów Orectolobus reticulatus (Last, Pogonoski, White 2008) i Orectolobus leptolineatus (Last, Pogonoski, White 2010).

 

rekin dywanowy wobbegong spotted orectolobus maculatus carpet shark australia

Wobbegong nakrapiany (Orectolobus maculatus), Wielka Rafa Barierowa, Australia

Wobbegongi należą do rzędu rekinów dywanokształtnych, podobnie jak np. => rekin wielorybi, czy => rekiny epoletowe. Wobbegongi są stosunkowo młodą rodziną rekinów. Pojawiają się w zapisie kopalnym dopiero w miocenie. Obecnie znamy aż dwanaście gatunków wobbegongów, zgrupowanych na podstawie cech morfologicznych w trzy rodzaje: Eucrossorhinus, Orectolobus i Sutorectus. Według przeprowadzonych w 2008 badań filogenetycznych, bazujących na porównaniu mitochondrialnego i jądrowego DNA wobbegongów najstarsza specjacja wobbegongów miała miejsce 11-6 milionów lat temu i związana była ze zmianami geologicznymi wywołanymi zderzeniem płyty eurazjatyckiej z płytą indoaustralijską 25 milionów lat temu, powstaniem łuku Filipiny – Halmahera – Nowa Gwinea, zderzeniem plateau Ontong – Java z łukiem melanezyjskim i, w efekcie wzmożonej aktywności wulkanicznej, wypiętrzeniem w Miocenie, zamknięciem oceanu Tetydy i powstaniem Oceanu Indyjskiego. Wtedy to doszło do wyodrębnienia wobbegongów i rozdzielenia ich z najbliżej z nimi spokrewnionymi w ramach rzędu rekinów dywanokształtnych rekinami ślepymi, jak Brachaelurus waddi.

nurkowanie-rajaampat-wobbegong-201703250625.

Wobbegong brodaty (Eucrossorhinus dasypogon) na Manta Ridge, w centralnej części archipelagu Raja Ampat

Zgodnie z badaniami filogenetycznymi najstarszym gatunkiem wobbegonga jest Orectolobus wardi. Drugim zaś w kolejności, a wywodzącym się z tego samego pnia, spotykany przez nas najczęściej w Indonezji i na Raja Ampat Eucrossorhinus dasypogon. Dalsza radiacja wobbegongów następowała już jakieś 2 miliony lat temu u wybrzeży Australii i miała związek ze zmianami poziomu wody w Oceanie, wywołanymi najpierw znacznym podwyższeniem poziomu wody w górnym pliocenie (dwie fazy kolonizacji Australii: północno-wschodnie i północno zachodnie wybrzeże kontynentu), następnie jego znacznym spadkiem w okresie plejstoceńskich zlodowaceń (postępująca specjacja, czyli wyodrębnianie się nowych gatunków).

rekin dywanowy wobbegong spotted orectolobus maculatus carpet shark australia

Wobbegong nakrapiany (Orectolobus maculatus), Wielka Rafa Barierowa, Australia

Genetyka sporo wyjaśnia, często wywracając przyjętą i utrwaloną systematykę gatunków… Np. Sutorectus tentaculatus jest jednym z najmłodszych gatunków wobbegonga, który powstał zaledwie jakieś 400 tys. lat temu, chociaż w przeszłości brano go nawet za przodka Eucrossorhinus dasypogon. Z perspektywy wyżej wspomnianych badań genetycznych cała rodzina Orectolobidae jest monofiletyczna (tzn. ma wspólnego przodka), a Eucrossorhinus dasypogon jest bazalem dla wszystkich młodszych wobbegongów z rodzaju Orectolobus, zatem utrzymywanie w jej w ramach trzech odrębnych rodzajów nie ma większego sensu.

Dominium (Domena):             Eukariota (Eukarionty)
Regnum (Królestwo): Animalia (Zwierzęta)
Phylum (Typ): Chordata (Strunowce)
Subphylum (Podtyp): Vertebrata (Kręgowce)
Classis (Gromada): Chondrichthyes (Chrzęstnoszkieletowe)
Subclassis (Podgromada): Elasmobranchii (Spodouste)
Infraclassis (Infragromada): Euselachii (Spodouste)
clad (bez rangi): Selachii
Superdordo (Nadrząd): Galeomorphi
Ordo (Rząd): Orectolobiformes (Dywanokształtne)
Familia (Rodzina): Orectolobidae (Brodawkowate)
Genus (Rodzaj): Eucrossorhinus, Orectolobus, Sutorectus
Species (Gatunek): Eucrossorhinus dasypogon, Orectolobus floridus, Orectolobus halei, Orectolobus hutchinsi, Orectolobus maculatus, Orectolobus ornatus, Orectolobus parvimaculatus, Orectolobus wardi, Orectolobus reticulatus, Orectolobus leptolineatus, Orectolobus japonicus, Sutorectus tentaculatus


 

Bibliografia:

Ralf M. Hennemann (2007) „Sharks & Rays: Elasmobranch Guide of the World” 2nd ed.

Helmut Debelius (2007) „Asia Pacific Reef Guide” rev. ed.

Shannon Corrigan, Luciano B. Beheregaray (2008) „A recent shark radiation: Molecular phylogeny, biogeography and speciation of wobbegong sharks (family: Orectolobidae)

Peter R. Last, John J. Pogonoski, William T. White (2008) „Orectolobus reticulatus sp. nov., a new wobbegong shark (Orectolobiformes: Orectolobidae) from the continental shelf of northwestern Australia

Peter R. Last, John J. Pogonoski, William T. White (2010) „A new wobbegong shark, Orectolobus leptolineatus sp. nov. (Orectolobiformes: Orectolobidae), from the Western Central Pacific

Gerald R. Allen, Roger Steene, Paul Humann, Ned de Loach (2010) „Reef Fish Identification: Tropical Pacific” 4th printing

 

 

Podziel się informacją na:

Powiązane zdjęcia:

Trackbacks & Pings

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *