Nurkowanie z wężem morskim – Wiosłogon żmijowaty (film)

Podziel się informacją na:

Wiosłogon żmijowaty (Laticauda colubrina)

Biologia morza, nurkowanie na rafach Koralowego Trójkąta

 

WIOSŁOGON – wąż morski

Węże zawsze wzbudzają emocje – czujemy i całkiem słusznie, atawistyczny strach przed nimi. Nie inaczej jest z wężami morskimi. Wysłuchujemy, często niestworzonych historii o najbardziej jadowitych wężach świata żyjących w Oceanie. Czy warto się ich bać? Na pewno warto traktować je z respektem – jak większość węży mają się czym bronić. Na pewno warto również nauczyć się rozpoznawać gatunki, aby odróżniać najbardziej niebezpieczne. Poza wszystkim to naprawdę piękne i pełne gracji stworzenia…Na pierwszy ogień wiosłogony (Banded Sea-Krait / Laticauda sp.) i te najczęściej spotykane Laticauda laticaudata i Laticauda colubrina. Krótki zestaw informacji o gatunkach wchodzących w skład kompleksu i sposobach ich rozróżniania tutaj: http://alpha-divers.pl/nurkowanie-waz-morski-wioslogon-zmi…/. Zapraszamy na wspólne poznawanie świata poprzez świadome nurkowanie i wyprawy nurkowe.

Opublikowany przez Alpha Divers na 11 stycznia 2018

 

– Widziałyśmy węża! – krzyczy Hania, referując skończone nurkowanie. – Nasz divemaster powiedział, że to najbardziej jadowity wąż świata!
– Jak wyglądał? – pytam. Dla lokalnych divemasterów wszystkie lokalne węże są zwykle przecież najbardziej jadowite na świecie.
– Czarno-biały i… – Hania zawiesza się.
– Żółty pysk i policzki? – dopytuję.
– Nie widziałam tak z bliska. Trochę baliśmy się.– „Uff…” – myślę, – „Lepsze to niż targanie węża za ogon”
– Jak długi? – pytam. Dla nurków napotkane węże są z kolei największe…
– Miał dobrze ponad metr…– Hania otwiera szeroko oczy podkreślając rozmiar napotkanego węża.
– To wiosłogon. – wyrokuję. – Wiosłogon żmijowaty najprawdopodobniej. – mrugam okiem. – Wiosłogony pospolite są zwykle nieco krótsze…

 

Jak wygląda wiosłogon?

Waz morski - wioslogon zmijowaty (Laticauda colubrina) na Gato Island, Filipiny 2017

Wąż morski – wiosłogon żmijowaty (Laticauda colubrina) na Gato Island, Filipiny 2017

Wiosłogon żmijowaty (Laticauda colubrina) to jeden z najbardziej charakterystycznych węży morskich, spotykany najczęściej na bogatych rafach Koralowego Trójkąta. Wiosłogona dostrzegamy z daleka dzięki charakterystycznym, pionowym czarnym pasom. Wiosłogon żmijowaty ma czarną „czapkę” na głowie, a przód jego pyska z pojedynczą łuską rostralną tuż nad ustami, policzki i długie wąskie wcięcia pod „czapką” nad oczami mają charakterystyczne żółtawe zabarwienie. Ogon wiosłogona jest spłaszczony w pionie i jak sama nazwa wskazuje przypomina wiosło, co ułatwia wężowi poruszanie się w wodzie. Jasne łuski wiosłogona od góry wpadają w sine zabarwienie, od spodu zaś mogą lekko żółknąć. Czarne pierścienie są nieco węższe dołem i na brzuchu mogą nawet zanikać. Samce są znacznie mniejsze od samic. Ich średnia długość to 87, 5 cm podczas gdy długość ciała samic wiosłogonów żmijowatych to średnio 142 cm. Ich spłaszczone ogony mają średnio 13-14,5 cm. Ubarwienie i ruchy ogona wiosłogona przypominają ubarwienie i ruchy jego głowy, co utrudnia skuteczne ataki na wiosłogony rekinom, ptakom i większym gatunkom ryb.

 

A jak jest z tą jadowitością?

Waz morski - wioslogon zmijowaty (Laticauda colubrina) na Gato Island, Filipiny 2017

Wąż morski – wiosłogon żmijowaty (Laticauda colubrina) na Gato Island, Filipiny 2017

Od => divemasterów, instruktorów, a nawet course directorów możecie usłyszeć wiele „niedoczytań” lub „niedosłyszeń” dotyczących jadowitości węży morskich. Naczelnym mitem, sprzedawanym nawet przy okazji kursów ratownictwa nurkowego, jak => DAN HMLI (Hazardous Marine Life Injuries), jest mit jakoby węże morskie były znacznie bardziej jadowite od lądowych. O ile trudno jest znaleźć jedną jedyną i wiarygodną listę najbardziej jadowitych węży, różne źródła podają też różne wartości średnich dawek śmiertelnych (LD50), w większości rankingów króluje występujący w Australii taipan pustynny (Oxyuranus microlepidotus), z idąc za Wikipedią, LD50 równą zaledwie 0.044 mg/kg (im niższa wartość LD50 tym mniejsza dawka wystarcza by uśmiercić ofiarę). Taipan pustynny nie jest agresywny i mieszka z dala od siedzib ludzkich, choć z pełnym magazynkiem ten wąż mógłby uśmiercić kolejno 289 osób! W pierwszej trójce najbardziej jadowitych węży, wąż morski plasuje się dopiero na trzeciej pozycji i jest nim pelagiczny pęz dwubarwny (Pelamis platurus), gatunek szeroko rozpowszechniony w Indopacyfiku, który przy ukąszeniu potrafi wstrzyknąć do 4 mg jadu przy LD50 jedynie 0.067 mg/kg. Najgrożniej z wiosłogonów wypada wiosłogon prążkowany Laticauda semifasciata z LD50 0.111 mg/kg, co plasuje go o trzy miejsca wyżej niż zamykający pierwszą dziesiątkę, znany nam m.in. z Lombok grzbietopręg jadowity (Enhydrina schistosa) z LD50 0.1125 mg/kg. Nasz wiosłogon żmijowaty ma LD50 aż 0.45 mg/kg i nie występuje z tym niewątpliwie w żadnych poważnych rankingach.

 

Dokąd się wybrać na nurkowanie z wiosłogonem?

Waz morski - wioslogon zmijowaty (Laticauda colubrina) na Gato Island, Filipiny 2017

Wąż morski – wiosłogon żmijowaty (Laticauda colubrina) na Gato Island, Filipiny 2017

Wiosłogon żmijowaty (Laticauda colubrina) żyje przede wszystkim na koralowych rafach Archipelagu Malajskiego i innych archipelagów zachodniego Pacyfiku – przede wszystkim na północ => Borneo i => Filipiny, ale spotykamy je już od wschodnich wybrzeży Indii, przez Zatokę Bengalską i wybrzeża Bangladeszu i Birmy (Myanmar). Ich stanowiska ciągną się na wschód aż do wysp Ryukyu w Japonii, a na południu do wybrzeży Fidżi, Australii, Nowej Zelandii i Nowej Kaledonii. Stanowiskami najlepiej znanymi ALPHA-DIVERS są Gato Island na Filipinach, zwana też Wyspą Węży i nurkowisko Snake Island nieopodal Panglao na południu Bohol. Nurkowanie z wiosłogonami możecie w tych miejscach uważać za pewnik. Na Filipinach wiosłogony często zdarzają się też na wyspach Cabilao i Kalnggaman. Nurkowanie z wiosłogonami jest ciekawe i nie należy do szczególnie niebezpiecznych, o ile będziecie trzymać się zasad bezpieczeństwa np. wyniesionych z kursu => DAN HMLI (Hazardous Marine Life Injuries).

 

Jak, gdzie i na co polują wiosłogony?

Waz morski - wioslogon zmijowaty (Laticauda colubrina) na Gato Island, Filipiny 2017

Wąż morski – wiosłogon żmijowaty (Laticauda colubrina) na Gato Island, Filipiny 2017

Wiosłogon żmijowaty (Laticauda colubrina) poluje pod wodą, uświetniając nasze nurkowanie na koralowych rafach pełnych zakamarków i niewielkich jaskiń. Możemy wtedy obserwować jak wyginając ciało w hipnotyzujące zawijasy poszukują ofiar przetrząsając schowki pośród kolonii koralowców. Trawią jednak na lądzie, tam również odprawiają rytuały godowe i składają jaja dlatego nie spotykamy ich na wodach otwartych zbyt daleko od brzegu. Wiosłogony żmijowate polują na ryby nie na ludzi, nie są więc dla nas niebezpiecznie o ile sami nie będziemy ich zaczepiać. Bo węże mają czym się bronić. Jad wiosłogona zawiera silne α-neurotoksyny. Powoduje on konwulsje, bezwład, skok ciśnienia, sinicę i paraliżuje mięśnie z oddechowymi włącznie.

Co ciekawe mureny, które żyją na terenach opanowanych przez węże morskie wykazują pewną odporność na ich neurotoksyny. W badaniach porównawczych dawką śmiertelną dla muren z Nowej Gwinei nie było nawet 75 mg/kg masy ciała, podczas gdy murenom z Karaibów, gdzie wiosłogonów nie ma wystarczała dawka 0.1 mg/kg.

 

Polowania stadne z nagonką i sensacyjna kooperacja z innymi gatunkami

Waz morski - wioslogon zmijowaty (Laticauda colubrina) na Gato Island, Filipiny 2016

Wąż morski – wiosłogon żmijowaty (Laticauda colubrina) na Gato Island, Filipiny 2016

Wiosłogony żmijowate (Laticauda colubrina) polują zwykle samotnie, potrafią jednak polować stadnie, a najbardziej spektakularnym sposobem zdobywania przez nie pokarmu jest wspólne, zbiorowe polowanie w porozumieniu z ostrobokami błękitnopłetwymi (Caranx melampygus) i barwenowatymi (Parupeneus cyclostomus). Za pomocą nagonki stosowanej przez penetrujące i wypłaszające potencjalne ofiary z zakamarków rafy węże potrafią wtedy wspólnie czyścić całe fragmenty rafy. Ich łupem padają zwykle mureny, kongery i małe ryby. Polowanie takie udokumentowała w jednym ze swoich doskonałych materiałów filmowych telewizja BBC, publikując je w filmie „Planeta Ziemia” (2005)

 

Jak szybkie mogą być wiosłogony?

Waz morski - wioslogon zmijowaty (Laticauda colubrina) na Gato Island, Filipiny 2016

Wąż morski – wiosłogon żmijowaty (Laticauda colubrina) na Gato Island, Filipiny 2016

Ewolucja, która zagnała wiosłogony żmijowate (Laticauda colubrina) do wody sprawiła, że poruszają się w niej pięć razy szybciej niż na lądzie. Dorosłe wiosłogony potrafią jednak spędzać aż połowę swojego czasu na brzegu, przy czym na aktywności lądowe bardziej zorientowane są samce. Samice, ze względu na większe rozmiary ciała są mniej sprawne na lądzie. W wodzie spędzają zatem więcej czasu od samców, polują również głębiej i to głównie polujące samice wzbogacają nasze nurkowanie.

 

Patriotyzm u wiosłogonów?

Waz morski - wioslogon zmijowaty (Laticauda colubrina) na Gato Island, Filipiny 2016

Wąż morski – wiosłogon żmijowaty (Laticauda colubrina) na Gato Island, Filipiny 2016

Wiosłogony żmijowate (Laticauda colubrina) cechuje filopatria. Węże te, przemieszczane pomiędzy wyspami po jakimś czasie wracają na swoje stare miejsca. Z Polski znamy sporo takich legend o charakterystycznych gniewoszach i wężach Eskulapa, filopatria zdaje się zatem być dość powszechnym zjawiskiem u węży.

 

Jak rozmnażają się wiosłogony?

Wiosłogon żmijowaty (Laticauda colubrina) jest jajożyworodny. Okres godowy wiosłogonów trwa od września do grudnia. Gody wiosłogonów odbywają się na lądzie i stanowią prawdziwy spektakl dla oka, w którym w swego rodzaju wężowy węzeł zwija się jedna samica w towarzystwie kilkunastu samców. Samica składa około 10-ciu jaj. Ich gniazda są dobrze ukryte.

 

Czy ludzie jedzą te węże?

Na Filipinach poluje się  na wiosłogony żmijowate (Laticauda colubrina) dla mięsa, które jest wysyłane na stoły do Japonii.  Na Okinawie do przysmaków należy ciemno ubarwiony wiosłogon prążkowany Laticauda semifasciata, znany tam jako irabu.

 

Jak odróżnić wiosłogona żmijowatego od innych wiosłogonów?

Do rodzaju Laticauda należy obecnie osiem gatunków węży morskich:

  • Laticauda colubrina – wiosłogon żmijowaty,
  • Laticauda laticaudata – wiosłogon pospolity / blue-lipped sea krait,
  • Laticauda semifasciata – wiosłogon prążkowany / black-banded sea krait, Chinese sea krait, irabu – ciemno ubarwiony i najbardziej jadowity wąż morski z rodzaju Laticauda, nie do pomylenia z powyższymi,
  • Laticauda frontalis – znany wyłącznie z wysp Efate i Espiritu Santo na Vanuatu oraz Loyalty Islands w Nowej Kaledonii, bywa zaliczany do gatunku L. colubrina, jako do gatunku kompleksowego,
  • Laticauda crockeri – wiosłogon karłowaty / Crocker’s sea snake – znany wyłącznie ze słonawego jeziora na polinezyjskiej wyspie Rennell na Wyspach Salomona,
  • Laticauda schistorhynchus – flat-tail sea snake, Niue sea krait, katuali – znany wyłącznie z polinezyjskiej wyspy Niue, pomiędzy Tonga, Samoa i Wyspami Cooke’a na południowym Pacyfiku.
  • Laticauda guineai – Guinea’s sea krait – wyodrębniony z L. colubrina w 2005,
  • Laticauda saintgironsi – Saint Girons’ sea krait – wyodrębniony z L. colubrina w 2006, bywa nadal doń zaliczany, jako do gatunku kompleksowego.

Wiosłogon żmijowaty (Laticauda colubrina) znany jest pod nazwami: banded sea krait, colubrine sea krait i yellow-lipped sea krait. Jak widzicie z powyższej listy identyfikacja czarno-białego węża polegać będzie w znakomitej większości przypadków na rozróżnieniu pomiędzy pierwszymi dwoma wiosłogonami: żmijowatym i zwyczajnym. Chyba, że wybieracie się właśnie na nurkowanie na Południowy Pacyfik, czego w sumie sobie i Wam wszystkim życzymy 😉

 

Jeszcze trochę o wężach morskich

Węże morskie to stworzenia wtórnie dostosowane do życia w wodzie. Obecnie w naukowcy zaliczają je do rodziny zdradnicowatych, ale w systematyce węży jest obecnie sporo zamieszania. Generalnie w wyniku tego wtórnego i konwergentnego dostosowania do życia w wodzie gatunki należące do różnych podrodzin węży morskich są bliżej spokrewnione z różnymi wężami lądowymi niż ze sobą nawzajem. Laticaudinae to, obejmująca trzy rodzaje węży, podrodzina najsłabiej dostosowana do życia w wodzie. Węże z tej podrodziny wychodzą na powierzchnie w celach prokreacji, odpoczynku i trawienia zdobytego pokarmu. Laticaudinae określa się po angielsku mianem „sea kraits”, w odróżnieniu od podrodziny Hydrophiinae, określanej „sea snakes”. W języku polskim niestety brak jest odpowiedniego rozróżnienia. Rodzaj Laticauda jest jajorodny, pozostałe dwa rodzaje Aipysurus i Emydocephalus jajożyworodne. Naukowcy od lat spierają się czy węże z rodzaju Laticauda wywodzą się od węży lądowych z Australii czy Azji Południowo-Wschodniej.

Systematyka wiosłogona znajduje się w poniższej tabeli. Po raz pierwszy gatunek ten opisany został przez Linneusza w 1754, jako Coluber laticaudatus. Karol Linneusz bazował jednak na dwóch osobnikach, z których jeden był wiosłogonem żmijowatym, drugi zaś wiosłogonem pospolitym.

Dominium (Domena): Eukariota (Eukarionty)
Regnum (Królestwo): Animalia (Zwierzęta)
Phylum (Typ): Chordata (Strunowce)
Subphylum (Podtyp): Vertebrata (Kręgowce)
Classis (Gromada): Reptilia / Sauropsida (Gady / Zauropsydy)
Ordo (Rząd): Squamata (Łuskonośne)
Subordo (Podrząd): Serpentes (Węże)
Familia (Rodzina): Elapidae (Zdradnicowate)
Subfamilia (Podrodzina): Laticaudinae
Genus (Rodzaj): Laticauda
Species (Gatunek): Laticauda colubrina


 

Bibliografia:

  • Harold Heatwole, Stephen Busack, Harold Cogger (2005) „Geographic variation in sea kraits of the Laticauda colubrine complex (Serpentes: Elapidae: Hydrophinae: Laticaudini)” Herpetological Monographs, 19, 2005, 1–136
  • Harold Heatwole, Naomie S. Poran (1995) „Resistances of Sympatric and Allopatric Eels to Sea Snake Venoms” Copeia, 1995(1), 136-147
  • Arne Redsted Rasmussen, Kate Laura Sanders, Michael L. Guinea, Andrew P. Amey (2014) „Sea snakes in Australian waters (Serpentes: subfamilies Hydrophiinae and Laticaudinae)—a review with an updated identification key” Zootaxa 3869 (4): 351–371
  • Arne Redsted Rasmussen, Johan Elmberg, Peter Gravlund, Ivan Ineich (2011) „Sea snakes (Serpentes: subfamilies Hydrophiinae and Laticaudinae) in Vietnam: a comprehensive checklist and an updated identification key” Zootaxa 2894: 1–20 (2011)
  • William A. Dunson and Sherman A. Minton (1978) „Diversity, Distribution, and Ecology of Philippine Marine Snakes (Reptilia, Serpentes)” Journal of Herpetology Vol. 12, No. 3 (Jul. 24, 1978), pp. 281-286
  • John C. Murphy, Mere J. Cox, Harold K. Voris (1999) „A Key to Sea Snakes in the Gulf of Thailand” Natural History Bulletin Siam Society 47: 95-108, 1999

 

Podziel się informacją na:

Powiązane zdjęcia:

Trackbacks & Pings

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *